Ćwiczenia na wzrost: co naprawdę daje ruch, a co jest mitem
Nie ma dowodów, że jakiekolwiek ćwiczenia podnoszą wzrost w dorosłości, a samo rozciąganie nie dodaje prawdziwych centymetrów[1]. Ruch w latach wzrostu wzmacnia za to kości[2]. CDC zaleca dzieciom i nastolatkom w wieku 6–17 lat co najmniej 60 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności dziennie, w tym ćwiczenia wzmacniające kości co najmniej 3 dni w tygodniu[3].
W skrócie
- CDC zaleca co najmniej 60 minut ruchu umiarkowanego lub intensywnego każdego dnia, a WHO średnio 60 minut dziennie w skali tygodnia[3][4].
- Co najmniej 3 dni w tygodniu powinny obejmować intensywny wysiłek oraz ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości[3][4].
- Kościom najlepiej służą ćwiczenia z ciężarem własnego ciała i z oporem, na przykład skoki, bieganie, taniec i gry zespołowe[2].
- Wysiłek chwilowo podnosi poziom hormonu wzrostu[6], ale nie ma dowodów, że przekłada się to na wyższy wzrost w dorosłości.
- Rozciąganie nie wydłuża kości, a lepsza postawa sprawia tylko, że wyglądasz na wyższego[1].
Czy ćwiczenia sprawiają, że się rośnie?
Kości rosną na długość dzięki chrząstkom wzrostowym, które tworzą nową tkankę kostną. W okresie dojrzewania chrząstki się zamykają i przestają ją wytwarzać[1]. Nie znamy badań, które pokazałyby, że trening sprawia, iż dorosły człowiek jest wyższy, niż byłby bez niego.
Ruch robi za to coś innego i bardzo ważnego: buduje mocne kości. Według NIAMS, instytutu NIH zajmującego się między innymi kośćmi i mięśniami, najlepsze dla kości dzieci są ćwiczenia z ciężarem własnego ciała i ćwiczenia oporowe[2]. Masa kostna osiąga szczyt dopiero w drugiej połowie dwudziestki[2].
Lata szkolne to więc czas, w którym budujesz zapas kości na resztę życia. To dobry powód, żeby się ruszać, nawet jeśli centymetrów od tego nie przybędzie.
Ile ruchu zalecają CDC i WHO?
Amerykańskie CDC i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zalecają prawie to samo, tylko dla nieco innych grup wieku[3][4]. Porównanie znajdziesz w tabeli.
| Rodzaj ruchu | CDC, 6–17 lat | WHO, 5–17 lat |
|---|---|---|
| Ruch umiarkowany lub intensywny | 60 minut lub więcej każdego dnia[3] | średnio 60 minut dziennie w skali tygodnia, głównie tlenowo[4] |
| Intensywny wysiłek | co najmniej 3 dni w tygodniu[3] | co najmniej 3 dni w tygodniu[4] |
| Wzmacnianie mięśni | co najmniej 3 dni w tygodniu, np. wspinanie się, pompki[3] | co najmniej 3 dni w tygodniu[4] |
| Wzmacnianie kości | co najmniej 3 dni w tygodniu, np. skakanie, bieganie[3] | co najmniej 3 dni w tygodniu[4] |
WHO dodaje jeszcze jedno: ogranicz czas spędzany na siedzeniu, zwłaszcza przed ekranem dla rozrywki[4].
Tych zaleceń nie spełnia większość młodych ludzi. Według WHO aż 86% nastolatków w wieku 11–17 lat na świecie rusza się mniej, niż powinno[5]. Do godziny ruchu wliczasz wszystko, co podnosi tętno: szybki marsz do szkoły, rower, WF, taniec, grę w piłkę.
Jakie ćwiczenia wzmacniają kości?
Nie każdy ruch działa na kości tak samo. NIAMS podaje przykłady aktywności, które dobrze im służą[2]:
- skoki i podskoki, także na skakance[2],
- bieganie[2][3],
- taniec[2],
- gimnastyka[2],
- gry zespołowe, na przykład piłka nożna i koszykówka[2].
Mięśnie wzmocnisz, według CDC, na przykład wspinaczką i pompkami[3]. W domu sprawdzą się też przysiady i deska, a na podwórku drążki i drabinki.
Uważaj tylko na jedno. NIAMS ostrzega, że odchudzanie, głodzenie się albo zbyt intensywne ćwiczenia w okresie dojrzewania, podejmowane po to, żeby schudnąć, mogą prowadzić do utraty masy kostnej[2]. Więcej ruchu ma sens wtedy, gdy idzie w parze z jedzeniem. Co jeść w latach wzrostu, opisujemy w tekście co jeść, żeby urosnąć.
Czy po treningu wydziela się więcej hormonu wzrostu?
Tak, ale z tego faktu łatwo wyciągnąć za dużo. Przegląd badań z 2003 r. wymienia sen i wysiłek jako najsilniejsze niefarmakologiczne bodźce do wydzielania hormonu wzrostu[6]. Największą reakcję daje, jak się wydaje, wysiłek powyżej tak zwanego progu mleczanowego, czyli wyraźnie intensywny, trwający co najmniej 10 minut[6].
Te badania dotyczyły jednak głównie dorosłych i sportowców. Żadne z nich nie pokazało, że chwilowy wzrost poziomu hormonu po treningu sprawia, że dziecko będzie wyższe w dorosłości. Ćwicz więc dla kości, mięśni i kondycji, a nie w nadziei na dodatkowe centymetry.
Drugim naturalnym bodźcem jest sen[6]. Więcej o nocnym wyrzucie hormonu przeczytasz w tekście sen a wzrost.
Czy rozciąganie i wiszenie na drążku zwiększają wzrost?
Nie. Lekarze z Cleveland Clinic wyjaśniają, że rozciąganie nie dodaje prawdziwych centymetrów[1]. Kości wydłużają się w chrząstkach wzrostowych, a te zamykają się w okresie dojrzewania[1].
O wiszeniu na drążku nie znaleźliśmy wiarygodnych badań, które pokazywałyby wpływ na wzrost. To też forma rozciągania, więc nie ma powodu oczekiwać innego wyniku. Jako ćwiczenie na chwyt, ramiona i barki może się jednak przydać.
Skąd więc pomiary, które raz pokazują więcej, a raz mniej? Krążki międzykręgowe w ciągu dnia się uciskają. Kręgosłup może przez to stracić do prawie 2 cm wysokości, czyli około 1% wzrostu, a w nocy odzyskuje tę wysokość[8]. Rano mierzysz więc trochę więcej niż wieczorem, ale to codzienne wahanie, a nie rośnięcie.
Co naprawdę możesz poprawić, to postawa. Wyprostowana sylwetka sprawia, że wyglądasz na wyższego[1]. Jak się nie garbić przy telefonie i biurku, opisujemy w tekście jak poprawić postawę. Inne sposoby, od ubrań po buty, zebraliśmy w tekście jak wyglądać na wyższego.
Czy sport może zahamować wzrost?
Taka obawa wraca najczęściej przy gimnastyce, bo na zawodach widać głównie niskich zawodników. Przegląd badań z 2013 r. doszedł jednak do wniosku, że intensywny trening nie obniża wzrostu dorosłych gimnastyczek i gimnastyków[7].
Skąd więc tylu niskich gimnastyków? Autorzy tłumaczą to selekcją: w tym sporcie zostają głównie dzieci, które i tak były niższe[7]. To nie sport zmienił ich wzrost, tylko wzrost wpłynął na to, kto został w sporcie.
Nie znamy też wiarygodnych badań, które pokazywałyby, że koszykówka albo siatkówka dodają wzrostu. Wybierz sport, który lubisz, bo tylko taki będziesz uprawiać regularnie. Co wiadomo o koszykówce, pływaniu i gimnastyce, opisujemy w tekście czy sport pomaga urosnąć.
A siłownia? Ten temat ma osobny tekst: czy siłownia hamuje wzrost. Jeśli chcesz zacząć, ćwicz pod okiem trenera i zaczynaj od lekkiego ciężaru.
Przykładowy tydzień ruchu dla nastolatka
Ten plan spełnia zalecenia CDC i WHO: codziennie około godziny ruchu, a co najmniej 3 dni z intensywnym wysiłkiem, ćwiczeniami na mięśnie i ćwiczeniami na kości[3][4]. Traktuj go jako wzór, a nie obowiązek co do minuty.
- Poniedziałek: WF albo trening w klubie, na koniec 10 minut skakanki i kilka serii pompek.
- Wtorek: rower lub szybki marsz do szkoły i z powrotem, wieczorem 15 minut ćwiczeń z masą ciała: przysiady, pompki, deska.
- Środa: gra zespołowa, na przykład piłka nożna albo koszykówka, z dużą ilością biegania i skoków.
- Czwartek: spokojniejszy dzień, czyli długi spacer, taniec lub pływanie, a na koniec 15 minut rozciągania.
- Piątek: bieganie z kilkoma szybszymi odcinkami, potem drążki albo ścianka wspinaczkowa.
- Sobota: dłuższa wycieczka rowerowa albo mecz z przyjaciółmi.
- Niedziela: lżej, ale w ruchu: spacer, zabawa na podwórku, rozciąganie.
W aplikacji Urośnij trening na dziś trwa około 12 minut i ma poziomy oraz punkty XP, a plan dnia przypomina też o aktywności (min. 30 minut) i 15 minutach rozciągania. To dobry start, ale do zalecanej godziny ruchu dołóż jeszcze WF, rower czy grę w piłkę.
Pytania i odpowiedzi
Czy koszykówka pomaga urosnąć?
Nie znamy wiarygodnych badań, które by to pokazywały. Badania nad gimnastyką sugerują raczej, że to wzrost wpływa na to, kto zostaje w danym sporcie, a nie odwrotnie[7].
Czy wiszenie na drążku zwiększa wzrost?
Nie ma dowodów, że wydłuża kości. Rozciąganie nie dodaje prawdziwych centymetrów, choć dobra postawa sprawia, że wyglądasz na wyższego[1].
Ile ruchu dziennie potrzebuje 14-latek?
Źródła
- Cleveland Clinic: Can You Become Taller by Stretching? health.clevelandclinic.org
- NIAMS (NIH): Kids and Their Bones niams.nih.gov
- CDC: Child Activity: An Overview cdc.gov
- Bull F. C. i in., British Journal of Sports Medicine 2020: WHO 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- WHO: Physical activity (fact sheet) who.int
- Godfrey R. J. i in., Sports Medicine 2003: The exercise-induced growth hormone response in athletes pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Malina R. M. i in., Sports Medicine 2013: Role of intensive training in the growth and maturation of artistic gymnasts pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Scientific Reports 2020: Diurnal T2-changes of the intervertebral discs of the entire spine and the influence of weightlifting pmc.ncbi.nlm.nih.gov
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.
Czytaj dalej
Wszystkie artykuły- Czy sport pomaga urosnąć? Koszykówka, pływanie i siatkówka pod lupąNie ma dowodów, że koszykówka, pływanie czy siatkówka zwiększają wzrost. To wysocy częściej wybierają te sporty. Ruch wzmacnia za to kości. Zobacz, co wybrać.
- Jak się nie garbić? Postawa przy telefonie, biurku i w szkoleGarbienie nie skraca kości, ale sprawia, że wyglądasz na niższego. Ekran wyżej, oparcie pod plecami, przerwy co 30–60 minut i proste nawyki na co dzień.
- Czy siłownia hamuje wzrost? Co mówią pediatrzy i badaniaNie. Pediatrzy z AAP uznają to za mit: dobrze zaplanowany trening siłowy nie szkodzi wzrostowi. Sprawdź, gdzie jest ryzyko i jak ćwiczyć bezpiecznie.