Urośnij Pobierz za darmo

Nauka

Do kiedy się rośnie? Dziewczęta, chłopcy i chrząstki wzrostowe

Większość dziewcząt przestaje rosnąć w wieku około 14–15 lat, a większość chłopców około 16–17 lat[1][3]. Wtedy chrząstki wzrostowe, dzięki którym kości się wydłużają, zamieniają się w kość: u dziewcząt zwykle między 13. a 15. rokiem życia, u chłopców między 15. a 17. rokiem[1]. Część chłopców, zwłaszcza tych dojrzewających później, rośnie jeszcze po 18. roku życia[6][7].

Redakcja Urośnij Aktualizacja: 5 min czytania 8 źródeł

W skrócie

  • Chrząstki wzrostowe zamieniają się w kość zwykle w wieku 13–15 lat u dziewcząt i 15–17 lat u chłopców[1].
  • Dziewczęta rosną najszybciej przed pierwszą miesiączką, a po niej przybywa im zwykle jeszcze kilka centymetrów, najwięcej w pierwszym roku[3][4].
  • Chłopcy zaczynają skok wzrostowy średnio około 2 lata później niż dziewczęta i później kończą rosnąć[3].
  • Wolniejsze tempo dojrzewania przesuwa na później zarówno skok wzrostowy, jak i koniec rośnięcia[7].
  • Brak oznak dojrzewania u 13-letniej dziewczyny lub 14-letniego chłopaka to powód, by porozmawiać z lekarzem[8].

Do kiedy rosną dziewczęta, a do kiedy chłopcy?

Nie ma jednej daty, po której wszyscy przestają rosnąć. Źródła medyczne podają podobne, ale nie identyczne przedziały, bo każdy dojrzewa we własnym tempie.

Dziewczęta zwykle osiągają ostateczny wzrost w wieku około 14–15 lat[3]. Chłopcy wchodzą w skok wzrostowy średnio około 2 lata później, najszybciej rosną między 12. a 15. rokiem życia, a do 16 lat większość z nich kończy rosnąć[3].

Kiedy kończy się rośnięcie: typowe wartości dla dziewcząt i chłopców
EtapDziewczętaChłopcy
Najszybsze rośnięcieśrednio ok. 12 lat[3]zwykle 12–15 lat[3]
Zamykanie chrząstek wzrostowychok. 13–15 lat[1]ok. 15–17 lat[1]
Typowy koniec wzrostu kościok. 14 lat[2]ok. 16 lat[2]
Ostateczny wzrostzwykle ok. 14–15 lat[3]większość do ok. 16–18 lat, część później[3][6]

To wartości typowe, a nie sztywne granice. Osoby, które zaczynają dojrzewać później, zwykle też później kończą rosnąć[7].

Czym są chrząstki wzrostowe i dlaczego się zamykają?

Chrząstki wzrostowe, nazywane też płytkami wzrostowymi, to obszary przy końcach kości, w których powstaje nowa tkanka kostna i dzięki którym kość rośnie na długość[1]. Budowę i urazy tych chrząstek opisujemy szerzej w tekście płytki wzrostowe.

Pod koniec dojrzewania chrząstka twardnieje i zamienia się w kość[1]. Badacze opisują, że najpierw stopniowo wygasa jej zdolność do wzrostu, a dopiero potem dochodzi do zrośnięcia[7].

Zamykanie chrząstek napędza estrogen, który u dziewcząt pojawia się wcześniej niż u chłopców[2]. Według StatPearls kości rosną zwykle do około 14 lat u dziewcząt i do około 16 lat u chłopców[2].

Gdy w miejscu chrząstki jest już tylko kość, kość nie ma już jak rosnąć na długość[1][6]. Więcej o tym piszemy w tekście czy można urosnąć po 18. roku życia.

Ile rośnie się po pierwszej miesiączce?

U dziewcząt pierwsza miesiączka prawie zawsze pojawia się już po szczycie tempa wzrostu[3]. Średnio szczyt przypada na około 12 lat, a pierwsza miesiączka na około 12,5 roku[3]. Najszybsze rośnięcie masz więc zwykle za sobą, ale to jeszcze nie koniec.

Ile jeszcze? Tu źródła się różnią, dlatego podajemy obie wersje:

  • Popularne źródła pediatryczne. KidsHealth podaje, że po pierwszej miesiączce dziewczęta rosną zwykle jeszcze o 2,5–5 cm i osiągają ostateczny wzrost w wieku około 14–15 lat[3].
  • Badanie z Chile. 534 dziewczęta mierzone przez 4 lata po pierwszej miesiączce urosły średnio o 6,6 cm, z czego najwięcej, około 3,8 cm, w pierwszym roku[4].
  • Badanie ze Szwecji. U 793 dziewcząt przyrost po pierwszej miesiączce wyniósł średnio 8,0 cm, przy bardzo dużych różnicach między osobami[5].

W obu badaniach dziewczęta, które dostały pierwszą miesiączkę wcześniej, rosły po niej więcej[4][5]. W Chile przy miesiączce przed 11. rokiem życia średni przyrost wyniósł 8,2 cm[4]. Więcej danych i tabelę znajdziesz w tekście wzrost po pierwszej miesiączce.

Najuczciwiej powiedzieć tak: po pierwszej miesiączce większość dziewcząt rośnie jeszcze kilka centymetrów, najwięcej w pierwszym roku, a rozrzut między osobami jest duży.

Po czym poznać, że rośnięcie się kończy?

Nie ma jednego objawu, który by to potwierdził. Kilka sygnałów razem daje jednak całkiem dobry obraz:

  • pomiary robione regularnie, rano i w ten sam sposób, od wielu miesięcy pokazują prawie ten sam wynik (jak mierzyć się dokładnie, opisujemy w poradniku jak zmierzyć wzrost w domu),
  • u dziewczyny od pierwszej miesiączki minęło już kilka lat, a przyrost był największy w pierwszym roku po niej[4],
  • masz już za sobą typowy wiek końca wzrostu, czyli około 15 lat u dziewcząt i 16–17 lat u chłopców[1][3],
  • u chłopaka zmienia się już głównie sylwetka, bo mięśnie rozwijają się jeszcze przez jakiś czas po zakończeniu rośnięcia[3].

Pewną ocenę, czy chrząstki wzrostowe są jeszcze otwarte, może dać tylko lekarz. Domowe obserwacje to wskazówka, a nie diagnoza.

Co, jeśli dojrzewasz później niż rówieśnicy?

Jeśli koledzy już wystrzelili w górę, a ty nie, możliwe, że po prostu masz wolniejsze tempo rozwoju. Badacze opisują, że przy naturalnie wolniejszym dojrzewaniu skok wzrostowy i koniec rośnięcia przychodzą później[7]. Lekarz może to sprawdzić, oceniając wiek kostny na zdjęciu rentgenowskim ręki.

Chłopcy i tak startują średnio około 2 lata po dziewczętach[3]. Cleveland Clinic podaje, że większość mężczyzn przestaje rosnąć do około 18 lat, ale u części wzrost może trwać jeszcze po dwudziestce[6]. O tym, jak przebiega sam skok i ile wtedy przybywa w ciągu roku, piszemy w tekście skok wzrostowy.

To samo przesunięcie w czasie może jednak wynikać z niedożywienia albo choroby przewlekłej[7]. Dlatego późny start warto obserwować, a w razie wątpliwości omówić z lekarzem. Na co lekarz patrzy w takiej sytuacji, opisujemy w tekście późne dojrzewanie.

Porównuj się raczej z samym sobą niż z kolegami z klasy. Liczy się to, czy twój wzrost przybywa w stałym tempie, a nie to, czy już dorównujesz innym.

Kiedy do lekarza?

Zapisz się do pediatry, jeśli:

  • dziewczyna ma skończone 13 lat albo chłopak 14 lat, a nie widać jeszcze żadnych oznak dojrzewania[8],
  • dziecko przed okresem dojrzewania rośnie wolniej niż 5 cm na rok, licząc z dwóch pomiarów zrobionych najlepiej w odstępie 6–12 miesięcy[8],
  • wzrost dziecka wyraźnie odbiega od wzrostu rodziców[8].

Pediatra oceni, czy potrzebne są dalsze badania albo konsultacja u endokrynologa dziecięcego. Nie odkładaj wizyty do końca dojrzewania: kiedy chrząstki wzrostowe zamienią się w kość, na długość kości nie da się już wpłynąć[1][6].

Jeśli niepokoi cię tylko to, że jesteś niższy od kolegów, a żaden z sygnałów z listy cię nie dotyczy, zapytaj o to przy najbliższym bilansie. Lekarz porówna twoje pomiary z siatką centylową i ze wzrostem rodziców.

Pytania i odpowiedzi

Czy po 18. roku życia można jeszcze urosnąć?

U większości osób nie, bo chrząstki wzrostowe zamieniają się w kość zwykle do 15. roku życia u dziewcząt i do 17. u chłopców[1]. Część mężczyzn może jednak rosnąć jeszcze po 18. roku życia[6].

Ile urośnie dziewczyna po pierwszej miesiączce?

Zwykle kilka centymetrów. KidsHealth podaje 2,5–5 cm[3], a badania, w których dziewczęta mierzono przez kilka lat, średnio 6,6–8 cm[4][5]. Najwięcej przybywa w pierwszym roku[4].

Czy chłopcy rosną dłużej niż dziewczęta?

Tak. Zaczynają skok wzrostowy średnio około 2 lata później[3], a ich chrząstki wzrostowe zamykają się zwykle w wieku 15–17 lat, czyli później niż u dziewcząt[1].

Dlaczego dziewczęta kończą rosnąć wcześniej niż chłopcy?

Bo ich skok wzrostowy przychodzi średnio około 2 lata wcześniej[3], a estrogen, który zamyka chrząstki wzrostowe, pojawia się u nich szybciej niż u chłopców[2]. Dlatego ich kości rosną zwykle do około 14 lat, a u chłopców do około 16[2].

Jak sprawdzić, czy jeszcze rosnę?

Mierz się regularnie, rano i w ten sam sposób, a tempo licz z pomiarów odległych o co najmniej 3–6 miesięcy[8]. Jeśli przez rok wynik praktycznie się nie zmienia, rośnięcie prawdopodobnie dobiega końca.

Źródła

  1. KidsHealth (Nemours): Growth Plate Fractures kidshealth.org
  2. StatPearls (NCBI Bookshelf, NIH): Triplane and Tillaux Ankle Fractures ncbi.nlm.nih.gov
  3. Nemours KidsHealth: Normal Growth for 6- to 12-Year-Olds kidshealth.org
  4. Gaete X. i in., Hormone Research in Paediatrics 2025: Post-Menarcheal Growth Patterns in a Contemporary Cohort of Latino Girls pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  5. Gårdstedt-Berghog J. i in., Frontiers in Pediatrics 2024: Timing of menarche and pubertal growth patterns using the QEPS growth model pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  6. Cleveland Clinic: Here’s the Age Men Stop Growing health.clevelandclinic.org
  7. Jee Y. H., Baron J., Journal of Pediatrics 2016: The Biology of Stature pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  8. American Family Physician (AAFP, 2015): Evaluation of Short and Tall Stature in Children aafp.org

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.