Do kiedy się rośnie? Dziewczęta, chłopcy i chrząstki wzrostowe
Większość dziewcząt przestaje rosnąć w wieku około 14–15 lat, a większość chłopców około 16–17 lat[1][3]. Wtedy chrząstki wzrostowe, dzięki którym kości się wydłużają, zamieniają się w kość: u dziewcząt zwykle między 13. a 15. rokiem życia, u chłopców między 15. a 17. rokiem[1]. Część chłopców, zwłaszcza tych dojrzewających później, rośnie jeszcze po 18. roku życia[6][7].
W skrócie
- Chrząstki wzrostowe zamieniają się w kość zwykle w wieku 13–15 lat u dziewcząt i 15–17 lat u chłopców[1].
- Dziewczęta rosną najszybciej przed pierwszą miesiączką, a po niej przybywa im zwykle jeszcze kilka centymetrów, najwięcej w pierwszym roku[3][4].
- Chłopcy zaczynają skok wzrostowy średnio około 2 lata później niż dziewczęta i później kończą rosnąć[3].
- Wolniejsze tempo dojrzewania przesuwa na później zarówno skok wzrostowy, jak i koniec rośnięcia[7].
- Brak oznak dojrzewania u 13-letniej dziewczyny lub 14-letniego chłopaka to powód, by porozmawiać z lekarzem[8].
Do kiedy rosną dziewczęta, a do kiedy chłopcy?
Nie ma jednej daty, po której wszyscy przestają rosnąć. Źródła medyczne podają podobne, ale nie identyczne przedziały, bo każdy dojrzewa we własnym tempie.
Dziewczęta zwykle osiągają ostateczny wzrost w wieku około 14–15 lat[3]. Chłopcy wchodzą w skok wzrostowy średnio około 2 lata później, najszybciej rosną między 12. a 15. rokiem życia, a do 16 lat większość z nich kończy rosnąć[3].
| Etap | Dziewczęta | Chłopcy |
|---|---|---|
| Najszybsze rośnięcie | średnio ok. 12 lat[3] | zwykle 12–15 lat[3] |
| Zamykanie chrząstek wzrostowych | ok. 13–15 lat[1] | ok. 15–17 lat[1] |
| Typowy koniec wzrostu kości | ok. 14 lat[2] | ok. 16 lat[2] |
| Ostateczny wzrost | zwykle ok. 14–15 lat[3] | większość do ok. 16–18 lat, część później[3][6] |
To wartości typowe, a nie sztywne granice. Osoby, które zaczynają dojrzewać później, zwykle też później kończą rosnąć[7].
Czym są chrząstki wzrostowe i dlaczego się zamykają?
Chrząstki wzrostowe, nazywane też płytkami wzrostowymi, to obszary przy końcach kości, w których powstaje nowa tkanka kostna i dzięki którym kość rośnie na długość[1]. Budowę i urazy tych chrząstek opisujemy szerzej w tekście płytki wzrostowe.
Pod koniec dojrzewania chrząstka twardnieje i zamienia się w kość[1]. Badacze opisują, że najpierw stopniowo wygasa jej zdolność do wzrostu, a dopiero potem dochodzi do zrośnięcia[7].
Zamykanie chrząstek napędza estrogen, który u dziewcząt pojawia się wcześniej niż u chłopców[2]. Według StatPearls kości rosną zwykle do około 14 lat u dziewcząt i do około 16 lat u chłopców[2].
Gdy w miejscu chrząstki jest już tylko kość, kość nie ma już jak rosnąć na długość[1][6]. Więcej o tym piszemy w tekście czy można urosnąć po 18. roku życia.
Ile rośnie się po pierwszej miesiączce?
U dziewcząt pierwsza miesiączka prawie zawsze pojawia się już po szczycie tempa wzrostu[3]. Średnio szczyt przypada na około 12 lat, a pierwsza miesiączka na około 12,5 roku[3]. Najszybsze rośnięcie masz więc zwykle za sobą, ale to jeszcze nie koniec.
Ile jeszcze? Tu źródła się różnią, dlatego podajemy obie wersje:
- Popularne źródła pediatryczne. KidsHealth podaje, że po pierwszej miesiączce dziewczęta rosną zwykle jeszcze o 2,5–5 cm i osiągają ostateczny wzrost w wieku około 14–15 lat[3].
- Badanie z Chile. 534 dziewczęta mierzone przez 4 lata po pierwszej miesiączce urosły średnio o 6,6 cm, z czego najwięcej, około 3,8 cm, w pierwszym roku[4].
- Badanie ze Szwecji. U 793 dziewcząt przyrost po pierwszej miesiączce wyniósł średnio 8,0 cm, przy bardzo dużych różnicach między osobami[5].
W obu badaniach dziewczęta, które dostały pierwszą miesiączkę wcześniej, rosły po niej więcej[4][5]. W Chile przy miesiączce przed 11. rokiem życia średni przyrost wyniósł 8,2 cm[4]. Więcej danych i tabelę znajdziesz w tekście wzrost po pierwszej miesiączce.
Najuczciwiej powiedzieć tak: po pierwszej miesiączce większość dziewcząt rośnie jeszcze kilka centymetrów, najwięcej w pierwszym roku, a rozrzut między osobami jest duży.
Po czym poznać, że rośnięcie się kończy?
Nie ma jednego objawu, który by to potwierdził. Kilka sygnałów razem daje jednak całkiem dobry obraz:
- pomiary robione regularnie, rano i w ten sam sposób, od wielu miesięcy pokazują prawie ten sam wynik (jak mierzyć się dokładnie, opisujemy w poradniku jak zmierzyć wzrost w domu),
- u dziewczyny od pierwszej miesiączki minęło już kilka lat, a przyrost był największy w pierwszym roku po niej[4],
- masz już za sobą typowy wiek końca wzrostu, czyli około 15 lat u dziewcząt i 16–17 lat u chłopców[1][3],
- u chłopaka zmienia się już głównie sylwetka, bo mięśnie rozwijają się jeszcze przez jakiś czas po zakończeniu rośnięcia[3].
Pewną ocenę, czy chrząstki wzrostowe są jeszcze otwarte, może dać tylko lekarz. Domowe obserwacje to wskazówka, a nie diagnoza.
Co, jeśli dojrzewasz później niż rówieśnicy?
Jeśli koledzy już wystrzelili w górę, a ty nie, możliwe, że po prostu masz wolniejsze tempo rozwoju. Badacze opisują, że przy naturalnie wolniejszym dojrzewaniu skok wzrostowy i koniec rośnięcia przychodzą później[7]. Lekarz może to sprawdzić, oceniając wiek kostny na zdjęciu rentgenowskim ręki.
Chłopcy i tak startują średnio około 2 lata po dziewczętach[3]. Cleveland Clinic podaje, że większość mężczyzn przestaje rosnąć do około 18 lat, ale u części wzrost może trwać jeszcze po dwudziestce[6]. O tym, jak przebiega sam skok i ile wtedy przybywa w ciągu roku, piszemy w tekście skok wzrostowy.
To samo przesunięcie w czasie może jednak wynikać z niedożywienia albo choroby przewlekłej[7]. Dlatego późny start warto obserwować, a w razie wątpliwości omówić z lekarzem. Na co lekarz patrzy w takiej sytuacji, opisujemy w tekście późne dojrzewanie.
Porównuj się raczej z samym sobą niż z kolegami z klasy. Liczy się to, czy twój wzrost przybywa w stałym tempie, a nie to, czy już dorównujesz innym.
Kiedy do lekarza?
Zapisz się do pediatry, jeśli:
- dziewczyna ma skończone 13 lat albo chłopak 14 lat, a nie widać jeszcze żadnych oznak dojrzewania[8],
- dziecko przed okresem dojrzewania rośnie wolniej niż 5 cm na rok, licząc z dwóch pomiarów zrobionych najlepiej w odstępie 6–12 miesięcy[8],
- wzrost dziecka wyraźnie odbiega od wzrostu rodziców[8].
Pediatra oceni, czy potrzebne są dalsze badania albo konsultacja u endokrynologa dziecięcego. Nie odkładaj wizyty do końca dojrzewania: kiedy chrząstki wzrostowe zamienią się w kość, na długość kości nie da się już wpłynąć[1][6].
Jeśli niepokoi cię tylko to, że jesteś niższy od kolegów, a żaden z sygnałów z listy cię nie dotyczy, zapytaj o to przy najbliższym bilansie. Lekarz porówna twoje pomiary z siatką centylową i ze wzrostem rodziców.
Pytania i odpowiedzi
Czy po 18. roku życia można jeszcze urosnąć?
Ile urośnie dziewczyna po pierwszej miesiączce?
Czy chłopcy rosną dłużej niż dziewczęta?
Dlaczego dziewczęta kończą rosnąć wcześniej niż chłopcy?
Jak sprawdzić, czy jeszcze rosnę?
Mierz się regularnie, rano i w ten sam sposób, a tempo licz z pomiarów odległych o co najmniej 3–6 miesięcy[8]. Jeśli przez rok wynik praktycznie się nie zmienia, rośnięcie prawdopodobnie dobiega końca.
Źródła
- KidsHealth (Nemours): Growth Plate Fractures kidshealth.org
- StatPearls (NCBI Bookshelf, NIH): Triplane and Tillaux Ankle Fractures ncbi.nlm.nih.gov
- Nemours KidsHealth: Normal Growth for 6- to 12-Year-Olds kidshealth.org
- Gaete X. i in., Hormone Research in Paediatrics 2025: Post-Menarcheal Growth Patterns in a Contemporary Cohort of Latino Girls pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Gårdstedt-Berghog J. i in., Frontiers in Pediatrics 2024: Timing of menarche and pubertal growth patterns using the QEPS growth model pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Cleveland Clinic: Here’s the Age Men Stop Growing health.clevelandclinic.org
- Jee Y. H., Baron J., Journal of Pediatrics 2016: The Biology of Stature pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- American Family Physician (AAFP, 2015): Evaluation of Short and Tall Stature in Children aafp.org
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.
Czytaj dalej
Wszystkie artykuły- Płytki wzrostowe (chrząstki wzrostowe): czym są, kiedy się zamykają i jak je chronićPłytki wzrostowe to chrząstka przy końcach kości, dzięki której rośniesz. Zamykają się ok. 13–15 lat u dziewcząt i 15–17 u chłopców. Sprawdź, jak o nie dbać.
- Skok wzrostowy: kiedy przychodzi i ile centymetrów rocznie się rośnieSkok wzrostowy przychodzi zwykle w wieku 8–13 lat u dziewcząt i 10–15 lat u chłopców. W szczycie rośnie się średnio 8–11 cm na rok. Zobacz tabelę.
- Czy można urosnąć po 18. roku życia? Co mówią lekarze i badaniaPo zamknięciu chrząstek wzrostowych kości już się nie wydłużają. Sprawdź, kto może jeszcze trochę urosnąć po 18. roku życia i dlaczego rano jesteś wyższy.