Urośnij Pobierz za darmo

Mity

Czy można urosnąć po 18. roku życia? Co mówią lekarze i badania

Zwykle nie. Gdy chrząstki wzrostowe zamienią się w litą kość, kości przestają rosnąć na długość, a u większości osób dzieje się to przed osiemnastką: u dziewcząt zwykle w wieku 13–15 lat, u chłopców w wieku 15–17 lat[1][2]. Wyjątkiem bywają późno dojrzewający chłopcy, u których chrząstka nad kolanem może zamknąć się dopiero około 20. roku życia[3].

Redakcja Urośnij Aktualizacja: 6 min czytania 8 źródeł

W skrócie

  • Kości rosną na długość tylko dzięki chrząstkom wzrostowym. Po ich zamknięciu nie wydłuży ich ani hormon wzrostu, ani rozciąganie[1][5][7].
  • Część późno dojrzewających chłopców rośnie jeszcze po 18. roku życia, ale niewiele: po zakończeniu dojrzewania większość nastolatków dokłada najwyżej około 2,5–5 cm[3][4].
  • Wieczorem jesteś niższy niż rano, bo w ciągu dnia ściskają się krążki między kręgami: ubytek sięga prawie 2 cm i znika po nocy[6].
  • Prosta postawa nie wydłuża kości, ale pomaga wyglądać na wyższego[7].
  • Brak oznak dojrzewania u dziewczyny w wieku 13 lat albo u chłopaka w wieku 14 lat to powód, by pójść do lekarza[8].

Co sprawia, że kości rosną na długość?

Kości rąk i nóg wydłużają się dzięki chrząstkom wzrostowym. To pasma tkanki przy końcach kości długich, które u dzieci i nastolatków wyznaczają przyszłą długość i kształt dorosłej kości[1].

Gdy rośnięcie się kończy, chrząstki zamykają się i zastępuje je lita kość[1]. W tym miejscu nie powstaje już nowa tkanka kostna, więc kość nie ma jak się wydłużyć[7]. Jak działają te chrząstki i kiedy się zamykają, wyjaśniamy w tekście płytki wzrostowe.

Dobrze pokazuje to hormon wzrostu. Lekarze z Cleveland Clinic piszą wprost, że po zamknięciu chrząstek hormon wzrostu nie zwiększa już wzrostu[5]. Skoro nie potrafi tego sam hormon, trudno oczekiwać więcej od tabletek czy proszków „na wzrost”.

W jakim wieku zamykają się chrząstki wzrostowe?

Nie ma jednej daty dla wszystkich. Moment zamknięcia zależy od płci, tempa dojrzewania i od tego, o którą kość chodzi.

Orientacyjny wiek zamykania chrząstek wzrostowych
ChrząstkiDziewczętaChłopcy
Chrząstki wzrostowe ogółemok. 13–15 lat[2]ok. 15–17 lat[2]
Dolna część kości udowej, tuż nad kolanem14–16 lat[3]16–18 lat, czasem do ok. 20 lat[3]

To orientacyjne przedziały, a różnice między ludźmi bywają duże. Więcej o tym, po czym poznać koniec wzrastania, przeczytasz w artykule do kiedy się rośnie.

Kto może jeszcze urosnąć po osiemnastce?

Najwięcej szans mają chłopcy, którzy dojrzewają później niż rówieśnicy. Jeśli w wieku 18 lat chrząstka nad kolanem jest u nich jeszcze otwarta, kość udowa może się jeszcze trochę wydłużyć[3]. Jak odróżnić wolniejsze tempo od problemu zdrowotnego, piszemy w tekście późne dojrzewanie.

Nie licz jednak na wiele. Amerykańska Akademia Pediatrii zwraca uwagę, że w okresie dojrzewania nastolatki zdobywają prawie cały dorosły wzrost, a potem większość rośnie już najwyżej o około 2,5–5 cm[4]. Tempo rośnięcia wyraźnie spada wkrótce po zakończeniu dojrzewania, zarówno u chłopców, jak i u dziewcząt[4].

U dziewcząt chrząstki zamykają się zwykle wcześniej niż u chłopców[2], więc wzrost po osiemnastce zdarza się u nich jeszcze rzadziej.

Czy twoje chrząstki są wciąż otwarte, może sprawdzić lekarz, na przykład na zdjęciu rentgenowskim. Na oko ani na podstawie samopoczucia nie da się tego ocenić.

Dlaczego rano jesteś wyższy niż wieczorem?

Jeśli zmierzysz się rano i wieczorem, wyniki prawie na pewno będą różne. Odpowiadają za to krążki międzykręgowe, które stanowią około 25% wysokości kręgosłupa[6].

W ciągu dnia krążki się ściskają. Kręgosłup traci przez to do prawie 2 cm, czyli około 1% wzrostu, a w nocy odzyskuje tę wysokość[6].

To zmiana w kręgosłupie, a nie w kościach nóg. Wyższy wynik o poranku nie znaczy, że przybyło ci centymetrów, tylko że mierzysz się o innej porze.

Jeśli chcesz porównywać wyniki z kolejnych miesięcy, mierz się zawsze o tej samej porze dnia. Inaczej kilka milimetrów różnicy może wynikać wyłącznie z godziny pomiaru, a nie z prawdziwej zmiany. Jak robić to rzetelnie, opisujemy w poradniku jak zmierzyć wzrost w domu.

Czy dobra postawa doda ci wzrostu?

Postawa nie wydłuża kości, ale wpływa na to, jak wyglądasz. W poradniku Cleveland Clinic czytamy, że rozciąganie nie dodaje prawdziwych centymetrów, za to lepsza postawa pomaga wyglądać na wyższego[7].

Nie znaleźliśmy rzetelnego badania, które podawałoby, o ile garbienie się obniża wynik pomiaru, więc nie podajemy tu żadnej liczby. Jasne jest tylko tyle, że do pomiaru trzeba stanąć prosto, bo inaczej wynik wyjdzie zaniżony.

Prosta sylwetka to coś, nad czym możesz pracować w każdym wieku. Jeśli dużo czasu spędzasz z głową pochyloną nad telefonem, zajrzyj do tekstu jak się nie garbić. W aplikacji Urośnij rozciąganie jest jednym z zadań w planie dnia, ale traktuj je jako dbanie o ruchomość i sylwetkę, a nie sposób na dłuższe kości.

Mity o rośnięciu po osiemnastce

W sieci łatwo trafić na obietnice kilku centymetrów dla dorosłych. Tak wyglądają najczęstsze z nich po zestawieniu ze źródłami.

  • „Wiszenie na drążku wydłuża kości”. Nie znamy żadnego rzetelnego źródła, które by to potwierdzało. Po zamknięciu chrząstek w kości nie ma już miejsca, w którym mogłaby rosnąć[1].
  • „Rozciąganie co wieczór doda centymetrów”. Rozciąganie nie dodaje prawdziwego wzrostu[7]. Może być dobrą częścią ruchu, ale długości kości nie zmieni.
  • „Hormon wzrostu albo booster pomoże dorosłemu”. Po zamknięciu chrząstek hormon wzrostu nie zwiększa wzrostu[5]. To lek, który przy rozpoznanej chorobie przepisuje endokrynolog, a nie sposób na kilka centymetrów.
  • „Rano zmierzyłem więcej, więc rosnę”. Poranna przewaga bierze się stąd, że krążki międzykręgowe odzyskują w nocy wysokość[6]. Do wieczora znowu ją tracą.
  • „Wystarczy więcej spać i jeść więcej białka”. Sen i jedzenie mają znaczenie w latach, gdy chrząstki są otwarte. Po ich zamknięciu nadal dbają o zdrowie, siłę i samopoczucie, ale kości nie wydłużą[1].

Więcej takich przekonań, od kawy po koszykówkę, rozbieramy w tekście mity o wzroście.

Kiedy do lekarza

Sama chęć bycia wyższym nie jest powodem do niepokoju. Wizytę warto umówić, gdy coś w dojrzewaniu albo w tempie rośnięcia wyraźnie odbiega od normy.

  • Dziewczyna w wieku 13 lat albo chłopak w wieku 14 lat nie ma jeszcze żadnych oznak dojrzewania[8].
  • Twój wzrost wyraźnie odbiega od wzrostu rodziców[8]. Ocenę zostaw lekarzowi.
  • Ktoś proponuje ci hormon wzrostu albo preparaty „na wzrost” bez badań i bez rozpoznania. Na wzrost hormon działa tylko przed zamknięciem chrząstek[5], a o leczeniu decyduje endokrynolog.
  • Bolą cię plecy albo sylwetka coraz bardziej się garbi, choć starasz się prostować.

Jeśli jesteś przed osiemnastką i martwi cię wzrost, nie odkładaj wizyty. Hormon wzrostu może zwiększyć wzrost tylko dopóty, dopóki chrząstki są otwarte[5].

Pytania i odpowiedzi

Czy chłopak może urosnąć w wieku 19 lub 20 lat?

Czasem tak, ale niewiele. U części chłopców chrząstka w dolnej części kości udowej zamyka się dopiero około 20. roku życia[3], a po zakończeniu dojrzewania większość nastolatków dokłada najwyżej 2,5–5 cm[4].

Czy wiszenie na drążku albo rozciąganie zwiększa wzrost?

Nie ma na to rzetelnych dowodów. Rozciąganie nie dodaje prawdziwych centymetrów, a lepsza postawa pomaga najwyżej wyglądać na wyższego[7].

Dlaczego wieczorem mam mniej wzrostu niż rano?

W ciągu dnia ściskają się krążki między kręgami. Kręgosłup może stracić prawie 2 cm, które w nocy odzyskuje[6].

Czy hormon wzrostu działa po 18. roku życia?

Jeśli chrząstki wzrostowe są już zamknięte, hormon wzrostu nie zwiększa wzrostu[5]. Stosuje się go tylko przy rozpoznanych chorobach, z decyzji endokrynologa.

Jak sprawdzić, czy jeszcze rosnę?

Mierz się co kilka miesięcy o tej samej porze dnia i zapisuj wyniki. Czy chrząstki są jeszcze otwarte, rozstrzygnie dopiero badanie zlecone przez lekarza.

Źródła

  1. NIAMS (NIH): Growth Plate Injuries niams.nih.gov
  2. KidsHealth (Nemours): Growth Plate Fractures kidshealth.org
  3. EFORT Open Reviews 2022: Distal femoral fractures in children pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  4. HealthyChildren.org (AAP): Physical Development: What’s Normal? What’s Not? healthychildren.org
  5. Cleveland Clinic: Growth Hormone Deficiency (GHD) my.clevelandclinic.org
  6. Scientific Reports 2020: Diurnal T2-changes of the intervertebral discs of the entire spine and the influence of weightlifting pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  7. Cleveland Clinic: Can You Become Taller by Stretching? health.clevelandclinic.org
  8. American Family Physician (AAFP, 2015): Evaluation of Short and Tall Stature in Children aafp.org

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.