Średni wzrost w Polsce: dzieci, nastolatki i dorośli (tabela według wieku)
Według szacunków NCD-RisC średni wzrost 15-latka w Polsce wynosił w 2019 roku 173,9 cm, a 15-latki 163,6 cm[1]. Dziewiętnastoletni chłopcy mieli średnio 180,7 cm, a dziewiętnastoletnie dziewczęta 165,8 cm[1]. Poniżej znajdziesz tabelę dla każdego wieku od 5 do 19 lat i wyjaśnienie, jak z niej korzystać.
W skrócie
- W 2019 roku 19-latkowie w Polsce mieli średnio 180,7 cm, a 19-latki 165,8 cm wzrostu[1].
- W wieku 11–12 lat dziewczęta są średnio tak samo wysokie jak chłopcy albo odrobinę wyższe, bo skok wzrostowy przychodzi u nich około 2 lata wcześniej[1][8].
- Po 15. urodzinach dziewczętom przybywa średnio już tylko około 2 cm, a chłopcom jeszcze prawie 7 cm[1].
- Polscy 19-latkowie są średnio o 4,5 cm wyżsi niż ich rówieśnicy z 1985 roku, a 19-latki o 1,9 cm[1].
- Średnia nie jest normą: czy dziecko rośnie prawidłowo, lekarz ocenia na siatce centylowej, na podstawie kolejnych pomiarów[6].
Średni wzrost dzieci i nastolatków w Polsce: tabela
Najnowsze porównywalne dane dla Polski pochodzą od międzynarodowego zespołu NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Badacze zebrali 2181 badań populacyjnych z pomiarami 65 milionów dzieci i nastolatków z 200 krajów i oszacowali średni wzrost w każdym roku życia od 5 do 19 lat, osobno dla chłopców i dziewcząt[2].
Wykres i tabela pokazują szacunki dla Polski z 2019 roku[1]. To wyniki modelu statystycznego, a nie pomiary z jednej szkoły, dlatego mają margines niepewności, zwykle około 1–2 cm w górę lub w dół[1].
- Chłopcy
- Dziewczęta
Wiek (lata)
Szacunki NCD-RisC dla Polski[1]. Te same liczby są w tabeli poniżej.
| Wiek | Chłopcy | Dziewczęta |
|---|---|---|
| 5 lat | 112,5 cm | 111,4 cm |
| 6 lat | 119,3 cm | 118,1 cm |
| 7 lat | 125,6 cm | 124,2 cm |
| 8 lat | 131,5 cm | 130,2 cm |
| 9 lat | 137,3 cm | 136,1 cm |
| 10 lat | 142,9 cm | 142,5 cm |
| 11 lat | 148,6 cm | 149,1 cm |
| 12 lat | 155,0 cm | 155,0 cm |
| 13 lat | 162,2 cm | 159,2 cm |
| 14 lat | 169,0 cm | 161,9 cm |
| 15 lat | 173,9 cm | 163,6 cm |
| 16 lat | 177,1 cm | 164,5 cm |
| 17 lat | 179,1 cm | 164,9 cm |
| 18 lat | 180,2 cm | 165,3 cm |
| 19 lat | 180,7 cm | 165,8 cm |
Kiedy dziewczęta są wyższe od chłopców?
Do 10. roku życia chłopcy i dziewczęta rosną bardzo podobnie, a różnica między ich średnimi nie przekracza 1,5 cm[1].
W wieku 11 lat dziewczęta są średnio odrobinę wyższe (149,1 cm wobec 148,6 cm), a w wieku 12 lat obie grupy mają po 155,0 cm[1]. To skutek wcześniejszego dojrzewania: skok wzrostowy chłopców przychodzi średnio około 2 lata później niż u dziewcząt[8].
Potem role się odwracają. Między 12. a 14. rokiem życia przeciętny chłopiec dokłada 14 cm, a przeciętna dziewczyna 6,9 cm, więc w wieku 14 lat chłopcy są już średnio o 7,1 cm wyżsi[1].
Średnie wygładzają skok wzrostowy, bo każdy przechodzi go w trochę innym wieku. Pojedynczy nastolatek w szczycie rośnie szybciej, niż wynika z różnic w tabeli. Więcej o tym w tekście Skok wzrostowy.
Ile jeszcze przybywa po 15. roku życia?
Z tabeli dobrze widać, kiedy rośnięcie zwalnia. Przeciętna 15-latka ma 163,6 cm, a do 19. roku życia dokłada już tylko 2,2 cm[1]. Przeciętny 15-latek ma 173,9 cm i dokłada jeszcze 6,8 cm, z czego większość przed 17. urodzinami[1].
- Dziewczęta: od 15 do 16 lat średnio 0,9 cm, a od 16 do 19 lat łącznie 1,3 cm[1].
- Chłopcy: od 15 do 16 lat średnio 3,2 cm, od 16 do 17 lat 2,0 cm, a od 17 do 19 lat łącznie 1,6 cm[1].
To średnie dla całej grupy. Tempo dojrzewania jest różne, więc część osób kończy rosnąć wcześniej, a część później. Szczegóły opisujemy w tekście Do kiedy się rośnie.
Średni wzrost kobiet i mężczyzn w Polsce
Dla dorosłych NCD-RisC podaje średnie dla kolejnych roczników. Mężczyźni urodzeni w 1996 roku mieli średnio 177,3 cm, a kobiety 164,6 cm[3]. Nowsze dane dla 19-latków z 2019 roku są wyższe: 180,7 cm u chłopców i 165,8 cm u dziewcząt[1].
Część tej różnicy wynika z tego, że to dwa osobne opracowania z innymi danymi i metodami, a część z tego, że młodsze roczniki są wyższe. Bezpieczniej więc mówić, że przeciętny dorosły Polak ma około 177–181 cm, a przeciętna Polka około 165 cm.
| Grupa | Mężczyźni | Kobiety |
|---|---|---|
| Urodzeni w 1896 roku | 163,7 cm[3] | 150,5 cm[3] |
| Urodzeni w 1996 roku | 177,3 cm[3] | 164,6 cm[3] |
| 19-latkowie w 2019 roku | 180,7 cm[1] | 165,8 cm[1] |
Mężczyźni są wyżsi od kobiet w każdym kraju świata, w roczniku 1996 średnio o około 12 cm[4]. W Polsce ta różnica jest nieco większa: 12,7 cm w roczniku 1996 i 14,9 cm u 19-latków w 2019 roku[1][3]. Porównanie Polski z innymi krajami pokazujemy w tekście średni wzrost na świecie.
Czy Polacy są coraz wyżsi?
Tak. Mężczyźni urodzeni w 1996 roku są średnio o 13,7 cm wyżsi, a kobiety o 14,0 cm wyższe niż osoby urodzone sto lat wcześniej[3]. Dla porównania najwyżsi na świecie są Holendrzy urodzeni w ostatniej ćwierci XX wieku, ze średnią powyżej 182,5 cm[4].
Zmiana trwa też w ostatnich dekadach: polscy 19-latkowie w 2019 roku byli o 4,5 cm wyżsi niż w 1985 roku, a 19-latki o 1,9 cm[1]. Polskie siatki centylowe OLAF, oparte na pomiarach 17 573 uczniów, pokazały, że dzieci w wieku 7–15 lat są wyższe niż ich rówieśnicy w starszych polskich danych z lat 80.[5].
Geny całej populacji nie zmieniają się w ciągu kilku pokoleń, więc tak szybki przyrost to przede wszystkim efekt warunków życia. Wśród czynników środowiskowych, które wpływają na wzrost, naukowcy wymieniają m.in. odżywianie[7].
Średnia to nie norma: jak porównać wzrost dziecka
Średnia to środek grupy, więc wiele zdrowych dzieci jest od niej niższych albo wyższych o kilka centymetrów. Wzrost w dużej mierze dziedziczy się po rodzicach: około 80% różnic między ludźmi wyjaśniają odziedziczone warianty DNA[7].
Do oceny lekarze używają siatek centylowych, a nie samej średniej. Liczy się też tempo, czyli to, czy dziecko z kolejnymi pomiarami rośnie mniej więcej wzdłuż swojej linii na siatce[6]. Jak ją czytać, wyjaśniamy w tekście o siatkach centylowych, a jak dobrze się zmierzyć, w poradniku Jak zmierzyć wzrost w domu.
W aplikacji Urośnij plan dnia pomaga zadbać o to, na co masz wpływ: sen, jedzenie, ruch i postawę.
Kiedy porozmawiać z lekarzem
Sam wynik poniżej średniej nie jest powodem do niepokoju. Z pediatrą warto porozmawiać, gdy:
- wzrost dziecka wypada poniżej 3. centyla dla jego wieku i płci[6],
- dziecko rośnie wolniej niż 5 cm na rok[6],
- 13-letnia dziewczyna albo 14-letni chłopak nie ma jeszcze żadnych oznak dojrzewania[6],
- wzrost dziecka wyraźnie odbiega od wzrostu rodziców[6].
Do lekarza weź kilka pomiarów z ostatnich miesięcy, najlepiej zrobionych w ten sam sposób.
Pytania i odpowiedzi
Jaki jest średni wzrost 13-latka w Polsce?
Według szacunków NCD-RisC z 2019 roku 13-letni chłopcy mieli średnio 162,2 cm, a 13-letnie dziewczęta 159,2 cm[1].
Jaki jest średni wzrost 15-latka?
W Polsce w 2019 roku średnio 173,9 cm u chłopców i 163,6 cm u dziewcząt[1].
Jaki jest średni wzrost mężczyzny w Polsce?
Jaki jest średni wzrost kobiety w Polsce?
Czy wzrost poniżej średniej to powód do niepokoju?
Nie. Średnia to środek grupy, a zdrowe dzieci różnią się wzrostem o wiele centymetrów. Lekarz ocenia wzrost na siatce centylowej i patrzy na tempo rośnięcia[6].
Źródła
- NCD Risk Factor Collaboration: średni wzrost dzieci i młodzieży w Polsce, 1985–2019 (dane do Lancet 2020) ncdrisc.org
- NCD-RisC, Lancet 2020: Height and body-mass index trajectories of school-aged children and adolescents from 1985 to 2019 in 200 countries and territories pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- NCD Risk Factor Collaboration: średni wzrost dorosłych według kraju, roczniki 1896–1996 (dane do eLife 2016) ncdrisc.org
- NCD Risk Factor Collaboration, eLife 2016: A century of trends in adult human height elifesciences.org
- Kułaga Z. i in., European Journal of Pediatrics 2011: Polish 2010 growth references for school-aged children and adolescents pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- American Family Physician (AAFP, 2015): Evaluation of Short and Tall Stature in Children aafp.org
- MedlinePlus Genetics (NIH): Is height determined by genetics? medlineplus.gov
- Nemours KidsHealth: Normal Growth for 6- to 12-Year-Olds kidshealth.org
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.
Czytaj dalej
Wszystkie artykuły- Średni wzrost na świecie: najwyższe i najniższe narody, miejsce PolskiNa świecie 19-latek ma średnio 170,8 cm, a 19-latka 158,6 cm. Najwyżsi są Holendrzy: 183,8 i 170,4 cm. Zobacz ranking, miejsce Polski i zmiany przez sto lat.
- Siatki centylowe wzrostu: jak je czytać i kiedy iść z dzieckiem do lekarzaCentyl pokazuje, jak wzrost dziecka wypada na tle rówieśników. Granice normy to 3. i 97. centyl. Sprawdź, jak czytać siatkę i kiedy pokazać ją pediatrze.
- Do kiedy się rośnie? Dziewczęta, chłopcy i chrząstki wzrostoweDziewczęta rosną zwykle do około 14–15 lat, chłopcy do 16–17. Zobacz, kiedy zamykają się chrząstki wzrostowe i ile rośnie się po pierwszej miesiączce.