Rozstępy u nastolatków: dlaczego pojawiają się od rośnięcia i czy znikną
Rozstępy u nastolatków powstają, gdy skóra rozciąga się szybciej, niż nadąża jej budowa, na przykład w czasie skoku wzrostowego w okresie dojrzewania[2]. To bardzo częste i niegroźne zjawisko: w badaniu 157 zdrowych uczniów w wieku 15–17 lat rozstępy miało 83,4% z nich[5]. Z czasem zwykle bledną i stają się mniej widoczne, choć mogą nie zniknąć całkowicie[1].
W skrócie
- Rozstępy powstają, gdy szybkie rośnięcie albo przybieranie na wadze rozciąga skórę i zaburza w niej wytwarzanie kolagenu[2].
- U nastolatków najczęściej pojawiają się na pośladkach, u chłopców także na dole pleców i kolanach, a u dziewcząt na udach i łydkach[5].
- Świeże rozstępy są czerwone lub fioletowe, a z czasem jaśnieją i stają się srebrzyste lub białe[1][3].
- Większość kremów i balsamów reklamowanych na rozstępy nie ma dowodów skuteczności[1][2].
- Do lekarza warto pójść, gdy rozstępy pojawiają się bez jasnej przyczyny albo razem z tyciem na brzuchu i karku, okrągłą czerwoną twarzą lub zahamowaniem rośnięcia[1][3][8].
Dlaczego od rośnięcia robią się rozstępy?
Skóra jest dość rozciągliwa, ale gdy rozciąga się bardzo szybko, zaburza się w niej wytwarzanie kolagenu, czyli głównego białka, z którego jest zbudowana[2]. Tak powstają rozstępy, które lekarze nazywają striae[3]. Cleveland Clinic opisuje je jako rodzaj blizny: przy gwałtownym rozciąganiu pękają włókna elastyny i kolagenu, a skóra goi się, zostawiając pręgi[4].
W okresie dojrzewania na skórę działa kilka zmian naraz. Kości szybko rosną na długość, a ciało zmienia kształt, masę i proporcje. Dlatego KidsHealth nazywa rozstępy normalną częścią dojrzewania u większości osób[2].
Przegląd badań o rozstępach u nastolatków opisuje, że te związane z dojrzewaniem pojawiają się głównie u zdrowych osób bez otyłości, razem ze skokiem wzrostowym[7]. Na ich powstanie wpływają też geny: rozstępy częściej ma ktoś, kto ma je w rodzinie[1][7].
Ile centymetrów rocznie może przybywać w tym okresie, opisujemy w tekście skok wzrostowy.
Jak często mają je nastolatki?
Bardzo często. W badaniu z Korei lekarze obejrzeli 157 zdrowych uczniów w wieku 15–17 lat i rozstępy znaleźli u 131 z nich, czyli u 83,4%[5]. Miało je 94 ze 109 chłopców i 37 z 48 dziewcząt[5].
Rozstępy pojawiały się średnio w wieku 13,8 roku, u większości nie dawały żadnych dolegliwości, a w 69,5% przypadków były już białe[5].
Inne badania podają bardzo różne liczby, od 6% do 86% nastolatków[7]. Rozstępy w ogóle częściej dotyczą kobiet, ale te związane z dojrzewaniem częściej mają chłopcy[7].
Gdzie najczęściej pojawiają się rozstępy u nastolatków?
Rozstępy robią się tam, gdzie skóra rozciąga się najbardziej. U chłopców i dziewcząt te miejsca trochę się różnią.
| Kto | Najczęstsze miejsca |
|---|---|
| Chłopcy | pośladki, dolna część pleców, kolana[5][7] |
| Dziewczęta | pośladki, uda, łydki[5][7] |
| Inne częste miejsca u obu płci | brzuch, biodra, piersi, ramiona, boki tułowia[1][3][4] |
Osobny przypadek to poziome rozstępy w dolnej części pleców u chłopców. W badaniu 12 chłopców w wieku 11–17 lat z takimi pręgami pojawiły się one średnio w wieku 14,3 roku, wszyscy chłopcy byli powyżej 50. centyla wzrostu, 8 przeszło przed tym wyraźny skok wzrostowy, a 11 miało w najbliższej rodzinie kogoś z rozstępami[6].
Autorzy nie znaleźli związku tych rozstępów z chorobami przewlekłymi, zakażeniami ani przyjmowaniem sterydów[6]. Uznali, że zwykle wystarczy wywiad lekarski i rozmowa, bez dodatkowych badań[6].
Jak wyglądają i czy znikają?
Świeże rozstępy są zwykle czerwone, różowe albo fioletowe, lekko zapadnięte i mają inną fakturę niż skóra dookoła[2][3]. Lekarze nazywają ten etap striae rubrae[7]. Z czasem bledną, robią się błyszczące, srebrzyste lub białe, a ten etap to striae albae[3][4][7]. Mogą być też brązowe lub czarne[1].
Rozstępy mogą swędzieć albo lekko podrażniać skórę, ale nie bolą[4]. Nie zarażają i nie szkodzą zdrowiu[1][4].
Z czasem zwykle stają się mniej widoczne, choć mogą nie zniknąć całkowicie[1]. Cleveland Clinic podaje, że bledną najczęściej w ciągu 6–12 miesięcy[4]. Rozstępy związane ze skokiem wzrostowym mają przy tym bardzo dobre rokowanie w porównaniu z innymi rodzajami rozstępów[7].
Co pomaga na rozstępy, a co nie?
Wiele kremów i balsamów obiecuje, że usunie rozstępy albo im zapobiegnie, ale dowodów, że działają, jest bardzo mało[1]. KidsHealth pisze wprost, że większość z nich nie działa i sporo kosztuje[2]. Według Cleveland Clinic badania nie potwierdzają też działania masła kakaowego, oleju kokosowego, oliwy ani olejku migdałowego[4]. Realne możliwości wyglądają tak:
- Cierpliwość. U nastolatków zwykle najlepiej po prostu poczekać, bo rozstępy z czasem jaśnieją[2].
- Pielęgnacja. Dermatolog z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu wymienia preparaty nawilżające i wzmacniające skórę, które z czasem mogą spłaszczyć i rozjaśnić rozstępy[9].
- Zabiegi u dermatologa. Kremy z retinoidami na receptę, mikrodermabrazja i laser mogą poprawić wygląd rozstępów, ale ich nie usuwają[1][4]. U nastolatków lekarze zwykle nie zalecają ich, bo ciało wciąż rośnie i mogą pojawić się nowe pręgi[2].
- Prawidłowa masa ciała. Rozstępom nie zawsze da się zapobiec, ale utrzymywanie zdrowej masy ciała i unikanie szybkiego tycia zmniejsza ryzyko[1][3].
- Ostrożnie ze słońcem. Rozstępy słabo się opalają, więc po opalaniu bywają lepiej widoczne. Jeśli chcesz je ukryć, KidsHealth wskazuje samoopalacz albo makijaż do ciała[2].
Uważaj na kremy ze sterydem: używane dłużej niż kilka tygodni same mogą wywołać rozstępy[2]. Rozstępom sprzyja też bardzo szybkie budowanie mięśni[2][4]. Jeśli trenujesz siłowo, przeczytaj, czy siłownia hamuje wzrost i jak ćwiczyć bezpiecznie.
Rozstępy nie szkodzą zdrowiu, ale mogą wpływać na samopoczucie, wywoływać stres i niepokój[4]. Jeśli przez nie unikasz basenu albo przebierania się na WF, powiedz o tym rodzicowi lub lekarzowi.
Kiedy rozstępy mogą być objawem choroby?
Rzadko rozstępy są objawem zespołu Cushinga, czyli nadmiaru kortyzolu w organizmie[1][8]. Najczęstszą przyczyną tego zespołu jest długie przyjmowanie dużych dawek leków sterydowych[8].
U dzieci zespół Cushinga występuje rzadko, a jego główne objawy to otyłość i niski wzrost jak na wiek[8]. To ważna różnica. Rozstępy u szczupłego nastolatka w czasie skoku wzrostowego to zwykle norma, a rozstępy u dziecka, które szybko tyje i jednocześnie przestaje rosnąć, wymagają badań[7][8].
Rzadziej rozstępy towarzyszą chorobom tkanki łącznej, np. zespołowi Ehlersa-Danlosa, w którym skóra jest bardzo rozciągliwa i łatwo robią się siniaki, albo zespołowi Marfana[3][4]. Polska dermatolog podkreśla, że przy rozstępach najważniejsze jest ustalenie przyczyny, co czasem wymaga diagnostyki u kilku specjalistów, zwłaszcza u endokrynologa[9].
Kiedy do lekarza?
Zwykłe rozstępy od rośnięcia nie wymagają wizyty. Porozmawiaj z lekarzem, jeśli:
- rozstępy pojawiły się bez jasnej przyczyny, takiej jak skok wzrostowy albo szybkie przybranie na wadze[3],
- zajmują duży obszar skóry[4],
- są duże, a jednocześnie przybywa tłuszczu na brzuchu i klatce piersiowej przy szczupłych rękach i nogach[1],
- tłuszcz zbiera się na karku i barkach, a twarz jest czerwona, okrągła i opuchnięta[1][8],
- skóra łatwo się siniaczy, mięśnie słabną albo dziecko przestaje rosnąć, choć tyje[8],
- przyjmujesz leki sterydowe albo długo używasz kremu ze sterydem[2][8],
- rozstępy bardzo cię martwią i chcesz porozmawiać o leczeniu[4].
Lekarz zwykle obejrzy skórę i zapyta o leki, kremy i inne objawy[3]. Dodatkowe badania zleca dopiero wtedy, gdy rozstępy nie wynikają z naturalnych zmian w ciele[3]. Jeśli chcesz porównać tempo rośnięcia z normą, przydadzą się regularne pomiary, o których piszemy w tekście jak zmierzyć wzrost w domu.
Pytania i odpowiedzi
Czy rozstępy od rośnięcia znikną?
Czy chłopcy też mają rozstępy?
Czy krem może zapobiec rozstępom?
Czy rozstępy na plecach znaczą, że rosnę?
Często pojawiają się po szybkim rośnięciu: w badaniu chłopców z rozstępami na dole pleców 8 z 12 przeszło przed nimi wyraźny skok wzrostowy[6]. Nie da się jednak z nich odczytać, ile jeszcze urośniesz.
Źródła
- NHS: Stretch marks nhs.uk
- Nemours KidsHealth (for Teens): Stretch Marks kidshealth.org
- MedlinePlus Medical Encyclopedia (NIH): Stretch marks medlineplus.gov
- Cleveland Clinic: Stretch Marks my.clevelandclinic.org
- Cho S. i in., Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology 2006: Clinical features and risk factors for striae distensae in Korean adolescents pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Boozalis E. i in., Pediatric Dermatology 2018: Demographic characteristics of teenage boys with horizontal striae distensae of the lower back pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Elsedfy H., Acta Biomedica 2020: Striae distensae in adolescents: A mini review pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- NHS: Cushing's syndrome nhs.uk
- Medycyna Praktyczna (prof. M. Czarnecka-Operacz, 2014): Co stosować na rozstępy skóry u nastolatków? mp.pl
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.
Czytaj dalej
Wszystkie artykuły- Skok wzrostowy: kiedy przychodzi i ile centymetrów rocznie się rośnieSkok wzrostowy przychodzi zwykle w wieku 8–13 lat u dziewcząt i 10–15 lat u chłopców. W szczycie rośnie się średnio 8–11 cm na rok. Zobacz tabelę.
- Do kiedy się rośnie? Dziewczęta, chłopcy i chrząstki wzrostoweDziewczęta rosną zwykle do około 14–15 lat, chłopcy do 16–17. Zobacz, kiedy zamykają się chrząstki wzrostowe i ile rośnie się po pierwszej miesiączce.
- Jak zmierzyć wzrost w domu? Pomiar krok po kroku, rano czy wieczoremZmierz wzrost boso, przy ścianie, z twardą książką na głowie. Rano dorośli bywają wyżsi o blisko 2 cm, więc porównuj tylko pomiary z tej samej pory dnia.