Urośnij Pobierz za darmo

Dla rodziców

Rozstępy u nastolatków: dlaczego pojawiają się od rośnięcia i czy znikną

Rozstępy u nastolatków powstają, gdy skóra rozciąga się szybciej, niż nadąża jej budowa, na przykład w czasie skoku wzrostowego w okresie dojrzewania[2]. To bardzo częste i niegroźne zjawisko: w badaniu 157 zdrowych uczniów w wieku 15–17 lat rozstępy miało 83,4% z nich[5]. Z czasem zwykle bledną i stają się mniej widoczne, choć mogą nie zniknąć całkowicie[1].

Redakcja Urośnij Aktualizacja: 6 min czytania 9 źródeł

W skrócie

  • Rozstępy powstają, gdy szybkie rośnięcie albo przybieranie na wadze rozciąga skórę i zaburza w niej wytwarzanie kolagenu[2].
  • U nastolatków najczęściej pojawiają się na pośladkach, u chłopców także na dole pleców i kolanach, a u dziewcząt na udach i łydkach[5].
  • Świeże rozstępy są czerwone lub fioletowe, a z czasem jaśnieją i stają się srebrzyste lub białe[1][3].
  • Większość kremów i balsamów reklamowanych na rozstępy nie ma dowodów skuteczności[1][2].
  • Do lekarza warto pójść, gdy rozstępy pojawiają się bez jasnej przyczyny albo razem z tyciem na brzuchu i karku, okrągłą czerwoną twarzą lub zahamowaniem rośnięcia[1][3][8].

Dlaczego od rośnięcia robią się rozstępy?

Skóra jest dość rozciągliwa, ale gdy rozciąga się bardzo szybko, zaburza się w niej wytwarzanie kolagenu, czyli głównego białka, z którego jest zbudowana[2]. Tak powstają rozstępy, które lekarze nazywają striae[3]. Cleveland Clinic opisuje je jako rodzaj blizny: przy gwałtownym rozciąganiu pękają włókna elastyny i kolagenu, a skóra goi się, zostawiając pręgi[4].

W okresie dojrzewania na skórę działa kilka zmian naraz. Kości szybko rosną na długość, a ciało zmienia kształt, masę i proporcje. Dlatego KidsHealth nazywa rozstępy normalną częścią dojrzewania u większości osób[2].

Przegląd badań o rozstępach u nastolatków opisuje, że te związane z dojrzewaniem pojawiają się głównie u zdrowych osób bez otyłości, razem ze skokiem wzrostowym[7]. Na ich powstanie wpływają też geny: rozstępy częściej ma ktoś, kto ma je w rodzinie[1][7].

Ile centymetrów rocznie może przybywać w tym okresie, opisujemy w tekście skok wzrostowy.

Jak często mają je nastolatki?

Bardzo często. W badaniu z Korei lekarze obejrzeli 157 zdrowych uczniów w wieku 15–17 lat i rozstępy znaleźli u 131 z nich, czyli u 83,4%[5]. Miało je 94 ze 109 chłopców i 37 z 48 dziewcząt[5].

Rozstępy pojawiały się średnio w wieku 13,8 roku, u większości nie dawały żadnych dolegliwości, a w 69,5% przypadków były już białe[5].

Inne badania podają bardzo różne liczby, od 6% do 86% nastolatków[7]. Rozstępy w ogóle częściej dotyczą kobiet, ale te związane z dojrzewaniem częściej mają chłopcy[7].

Gdzie najczęściej pojawiają się rozstępy u nastolatków?

Rozstępy robią się tam, gdzie skóra rozciąga się najbardziej. U chłopców i dziewcząt te miejsca trochę się różnią.

Najczęstsze miejsca rozstępów w okresie dojrzewania
KtoNajczęstsze miejsca
Chłopcypośladki, dolna część pleców, kolana[5][7]
Dziewczętapośladki, uda, łydki[5][7]
Inne częste miejsca u obu płcibrzuch, biodra, piersi, ramiona, boki tułowia[1][3][4]

Osobny przypadek to poziome rozstępy w dolnej części pleców u chłopców. W badaniu 12 chłopców w wieku 11–17 lat z takimi pręgami pojawiły się one średnio w wieku 14,3 roku, wszyscy chłopcy byli powyżej 50. centyla wzrostu, 8 przeszło przed tym wyraźny skok wzrostowy, a 11 miało w najbliższej rodzinie kogoś z rozstępami[6].

Autorzy nie znaleźli związku tych rozstępów z chorobami przewlekłymi, zakażeniami ani przyjmowaniem sterydów[6]. Uznali, że zwykle wystarczy wywiad lekarski i rozmowa, bez dodatkowych badań[6].

Jak wyglądają i czy znikają?

Świeże rozstępy są zwykle czerwone, różowe albo fioletowe, lekko zapadnięte i mają inną fakturę niż skóra dookoła[2][3]. Lekarze nazywają ten etap striae rubrae[7]. Z czasem bledną, robią się błyszczące, srebrzyste lub białe, a ten etap to striae albae[3][4][7]. Mogą być też brązowe lub czarne[1].

Rozstępy mogą swędzieć albo lekko podrażniać skórę, ale nie bolą[4]. Nie zarażają i nie szkodzą zdrowiu[1][4].

Z czasem zwykle stają się mniej widoczne, choć mogą nie zniknąć całkowicie[1]. Cleveland Clinic podaje, że bledną najczęściej w ciągu 6–12 miesięcy[4]. Rozstępy związane ze skokiem wzrostowym mają przy tym bardzo dobre rokowanie w porównaniu z innymi rodzajami rozstępów[7].

Co pomaga na rozstępy, a co nie?

Wiele kremów i balsamów obiecuje, że usunie rozstępy albo im zapobiegnie, ale dowodów, że działają, jest bardzo mało[1]. KidsHealth pisze wprost, że większość z nich nie działa i sporo kosztuje[2]. Według Cleveland Clinic badania nie potwierdzają też działania masła kakaowego, oleju kokosowego, oliwy ani olejku migdałowego[4]. Realne możliwości wyglądają tak:

  • Cierpliwość. U nastolatków zwykle najlepiej po prostu poczekać, bo rozstępy z czasem jaśnieją[2].
  • Pielęgnacja. Dermatolog z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu wymienia preparaty nawilżające i wzmacniające skórę, które z czasem mogą spłaszczyć i rozjaśnić rozstępy[9].
  • Zabiegi u dermatologa. Kremy z retinoidami na receptę, mikrodermabrazja i laser mogą poprawić wygląd rozstępów, ale ich nie usuwają[1][4]. U nastolatków lekarze zwykle nie zalecają ich, bo ciało wciąż rośnie i mogą pojawić się nowe pręgi[2].
  • Prawidłowa masa ciała. Rozstępom nie zawsze da się zapobiec, ale utrzymywanie zdrowej masy ciała i unikanie szybkiego tycia zmniejsza ryzyko[1][3].
  • Ostrożnie ze słońcem. Rozstępy słabo się opalają, więc po opalaniu bywają lepiej widoczne. Jeśli chcesz je ukryć, KidsHealth wskazuje samoopalacz albo makijaż do ciała[2].

Uważaj na kremy ze sterydem: używane dłużej niż kilka tygodni same mogą wywołać rozstępy[2]. Rozstępom sprzyja też bardzo szybkie budowanie mięśni[2][4]. Jeśli trenujesz siłowo, przeczytaj, czy siłownia hamuje wzrost i jak ćwiczyć bezpiecznie.

Rozstępy nie szkodzą zdrowiu, ale mogą wpływać na samopoczucie, wywoływać stres i niepokój[4]. Jeśli przez nie unikasz basenu albo przebierania się na WF, powiedz o tym rodzicowi lub lekarzowi.

Kiedy rozstępy mogą być objawem choroby?

Rzadko rozstępy są objawem zespołu Cushinga, czyli nadmiaru kortyzolu w organizmie[1][8]. Najczęstszą przyczyną tego zespołu jest długie przyjmowanie dużych dawek leków sterydowych[8].

U dzieci zespół Cushinga występuje rzadko, a jego główne objawy to otyłość i niski wzrost jak na wiek[8]. To ważna różnica. Rozstępy u szczupłego nastolatka w czasie skoku wzrostowego to zwykle norma, a rozstępy u dziecka, które szybko tyje i jednocześnie przestaje rosnąć, wymagają badań[7][8].

Rzadziej rozstępy towarzyszą chorobom tkanki łącznej, np. zespołowi Ehlersa-Danlosa, w którym skóra jest bardzo rozciągliwa i łatwo robią się siniaki, albo zespołowi Marfana[3][4]. Polska dermatolog podkreśla, że przy rozstępach najważniejsze jest ustalenie przyczyny, co czasem wymaga diagnostyki u kilku specjalistów, zwłaszcza u endokrynologa[9].

Kiedy do lekarza?

Zwykłe rozstępy od rośnięcia nie wymagają wizyty. Porozmawiaj z lekarzem, jeśli:

  • rozstępy pojawiły się bez jasnej przyczyny, takiej jak skok wzrostowy albo szybkie przybranie na wadze[3],
  • zajmują duży obszar skóry[4],
  • są duże, a jednocześnie przybywa tłuszczu na brzuchu i klatce piersiowej przy szczupłych rękach i nogach[1],
  • tłuszcz zbiera się na karku i barkach, a twarz jest czerwona, okrągła i opuchnięta[1][8],
  • skóra łatwo się siniaczy, mięśnie słabną albo dziecko przestaje rosnąć, choć tyje[8],
  • przyjmujesz leki sterydowe albo długo używasz kremu ze sterydem[2][8],
  • rozstępy bardzo cię martwią i chcesz porozmawiać o leczeniu[4].

Lekarz zwykle obejrzy skórę i zapyta o leki, kremy i inne objawy[3]. Dodatkowe badania zleca dopiero wtedy, gdy rozstępy nie wynikają z naturalnych zmian w ciele[3]. Jeśli chcesz porównać tempo rośnięcia z normą, przydadzą się regularne pomiary, o których piszemy w tekście jak zmierzyć wzrost w domu.

Pytania i odpowiedzi

Czy rozstępy od rośnięcia znikną?

Zwykle z czasem jaśnieją i stają się mniej widoczne, choć mogą nie zniknąć całkowicie[1]. Według Cleveland Clinic bledną najczęściej w ciągu 6–12 miesięcy[4].

Czy chłopcy też mają rozstępy?

Tak. Rozstępy związane z dojrzewaniem są nawet częstsze u chłopców, zwykle na pośladkach, dole pleców i kolanach[5][7].

Czy krem może zapobiec rozstępom?

Nie ma na to dobrych dowodów. Większość kremów i balsamów nie działa, a w badaniach nie pomagały też olejki ani masło kakaowe[1][2][4].

Czy rozstępy na plecach znaczą, że rosnę?

Często pojawiają się po szybkim rośnięciu: w badaniu chłopców z rozstępami na dole pleców 8 z 12 przeszło przed nimi wyraźny skok wzrostowy[6]. Nie da się jednak z nich odczytać, ile jeszcze urośniesz.

Czy rozstępy są groźne?

Zwykle nie: nie szkodzą zdrowiu i nie zarażają[1][4]. Pokaż je lekarzowi, gdy towarzyszy im szybkie tycie, okrągła czerwona twarz albo zahamowanie rośnięcia[8].

Źródła

  1. NHS: Stretch marks nhs.uk
  2. Nemours KidsHealth (for Teens): Stretch Marks kidshealth.org
  3. MedlinePlus Medical Encyclopedia (NIH): Stretch marks medlineplus.gov
  4. Cleveland Clinic: Stretch Marks my.clevelandclinic.org
  5. Cho S. i in., Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology 2006: Clinical features and risk factors for striae distensae in Korean adolescents pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  6. Boozalis E. i in., Pediatric Dermatology 2018: Demographic characteristics of teenage boys with horizontal striae distensae of the lower back pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  7. Elsedfy H., Acta Biomedica 2020: Striae distensae in adolescents: A mini review pmc.ncbi.nlm.nih.gov
  8. NHS: Cushing's syndrome nhs.uk
  9. Medycyna Praktyczna (prof. M. Czarnecka-Operacz, 2014): Co stosować na rozstępy skóry u nastolatków? mp.pl

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.