Skolioza u nastolatka: objawy, test Adamsa i kiedy iść do lekarza
Skolioza to boczne skrzywienie kręgosłupa, które lekarze rozpoznają, gdy kąt skrzywienia zmierzony na zdjęciu RTG wynosi co najmniej 10 stopni[1][2]. Najczęstsza postać, skolioza idiopatyczna, dotyczy około 1–3% nastolatków i zwykle ujawnia się w okresie dojrzewania, w czasie skoku wzrostowego[2][3]. Nie powoduje jej ciężki plecak, garbienie się ani sport[3].
W skrócie
- Skolioza to skrzywienie kręgosłupa w bok z obrotem kręgów, a w około 8 na 10 przypadków nie udaje się ustalić jej przyczyny[6][7].
- Skrzywienie pogłębia się głównie wtedy, gdy szkielet jeszcze rośnie, dlatego okres dojrzewania wymaga szczególnej uwagi[2].
- Typowe sygnały to nierówne barki, wystająca łopatka, wyżej ustawione biodro i uniesione żebra po jednej stronie przy skłonie do przodu[4][6].
- Łagodne skrzywienia zwykle się obserwuje, a u rosnących nastolatków ze skrzywieniem, które się pogłębia, lekarz może zalecić gorset[5].
- Plecak, telefon i garbienie się nie wywołują skoliozy[3][6], ale zła postawa to osobny problem, który poprawiają codzienne nawyki.
Czym jest skolioza i czym różni się od złej postawy?
Skolioza to boczne skrzywienie kręgosłupa[4]. Gdy patrzysz na plecy od tyłu, kręgosłup nie tworzy prostej linii, tylko wygina się w bok. Lekarze mówią o skoliozie, gdy kąt skrzywienia zmierzony na zdjęciu RTG wynosi co najmniej 10 stopni[1][2].
To coś więcej niż wygięcie w bok. Lekarka rehabilitacji z Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie opisuje skoliozę jako deformację, w której zmieniają się też naturalne krzywizny kręgosłupa, a kręgi się obracają[1]. Ten obrót z czasem tworzy garb żebrowy, który widać w czasie badania[7].
Zwykłe garbienie się to co innego. Gdy się wyprostujesz, sylwetka się prostuje. Przy skoliozie skrzywienie zostaje, a lepiej wyglądająca sylwetka nie oznacza, że kąt na zdjęciu RTG się zmniejszył[1]. O nawykach, które pomagają się nie garbić, piszemy w tekście jak się nie garbić.
| Cecha | Zła postawa (garbienie się) | Skolioza |
|---|---|---|
| Na czym polega | nawyk zaokrąglania pleców i wysuwania głowy do przodu | boczne skrzywienie kręgosłupa z obrotem kręgów[1][7] |
| Gdy stajesz prosto | sylwetka się prostuje | skrzywienie zostaje[1] |
| Przyczyna | długie siedzenie i patrzenie w dół | w około 8 na 10 przypadków nieznana[6] |
| Jak się ją rozpoznaje | obserwacja sylwetki | badanie lekarza i zdjęcie RTG[5] |
| Co pomaga | przerwy, ruch, dobrze ustawiony ekran | obserwacja, gorset albo operacja, zależnie od skrzywienia[5] |
Kto choruje na skoliozę i dlaczego w czasie dojrzewania?
Skolioza może pojawić się w każdym wieku, ale najczęściej zaczyna się u dzieci w wieku 10–15 lat[6]. Według KidsHealth większość przypadków ujawnia się w okresie dojrzewania, w czasie skoku wzrostowego[3]. Postać idiopatyczna dotyczy zwykle dzieci w wieku 11 lat i starszych[4].
Niewielkie skrzywienia, rzędu 10 stopni, zdarzają się podobnie często u dziewcząt i chłopców[2][7]. Dziewczęta są jednak około 10 razy bardziej narażone na to, że skrzywienie pogłębi się do 30 stopni i więcej[2]. Ryzyko jest też większe, gdy skoliozę ma rodzic, brat albo siostra[4].
Dlaczego właśnie dojrzewanie? Bo skrzywienie narasta przede wszystkim wtedy, gdy rośnie szkielet[2]. Im wcześniej się pojawi i im większy ma kąt, tym większe ryzyko: przy skrzywieniu o 20 stopniach u 10-latka szansa pogłębienia wynosi około 60%, a u 16-latka około 10%[1]. Kiedy przypada skok wzrostowy u dziewcząt i chłopców, opisujemy w tekście skok wzrostowy.
Dobra wiadomość jest taka, że po zakończeniu rośnięcia skolioza zwykle już się nie zmienia[6].
Czy skoliozę powoduje plecak, telefon albo garbienie się?
Nie. To jeden z najczęstszych mitów. KidsHealth pisze wprost, że skoliozy idiopatycznej nie wywołuje noszenie ciężkiego plecaka, zła postawa, uprawianie sportu ani nic innego, co robisz[3]. Brytyjska służba zdrowia NHS dodaje, że nie wiąże się jej ze złą postawą, ćwiczeniami ani dietą i że nie da się jej zapobiec[6].
Przyczyny nie są w pełni poznane. Badacze wskazują na geny, bo skolioza bywa rodzinna, a także na hormony i zmiany w budowie komórek[4][7].
To samo dotyczy telefonu: według KidsHealth skoliozy nie powoduje nic z tego, co robisz na co dzień[3]. Garbienie się nad ekranem to osobna sprawa, którą zmieniają przerwy, ruch i wyżej trzymany telefon.
Plecak i tak lepiej nosić na obu ramionach. Lekarka z Krakowa zaleca to dzieciom ze skoliozą jako część dbania o sylwetkę[1], a równo rozłożony ciężar jest po prostu wygodniejszy dla pleców.
Objawy skoliozy: na co zwrócić uwagę?
Łagodna skolioza często nie daje żadnych dolegliwości i nie boli[4], dlatego łatwo ją przeoczyć. Zmiany w sylwetce możesz jednak zauważyć ty albo rodzic, na przykład w stroju kąpielowym albo przy przymierzaniu ubrań. Sprawdź, czy widać:
- nierówne barki, czyli jeden bark wyżej niż drugi[4][6],
- łopatkę, która wystaje bardziej niż druga[4],
- biodro, które jest wyżej albo bardziej wystaje[4][6],
- żebra uniesione po jednej stronie przy skłonie do przodu[4],
- przechylenie tułowia na jedną stronę[3][6],
- ubrania, które przestały dobrze leżeć[6].
Silny ból pleców nie jest typowy dla skoliozy idiopatycznej, poza ciężkimi przypadkami[2]. Jeśli plecy mocno bolą, lekarz poszuka także innych przyczyn[2].
Test Adamsa: jak wygląda badanie w skłonie?
Podstawą badania w kierunku skoliozy jest test skłonu do przodu, nazywany testem Adamsa[7]. Osoba badana stoi, a potem pochyla się do przodu w pasie, a lekarz ocenia od tyłu i z boku, czy obie strony pleców są symetryczne[7]. Przy skoliozie po jednej stronie widać wtedy wypukłość żeber[4][7].
Test dobrze wykrywa skrzywienia w odcinku piersiowym: przy kącie powyżej 20 stopni jego czułość wynosi 92–100%, ale w odcinku lędźwiowym jest mniej wiarygodny[2]. Lekarz może dodatkowo zmierzyć rotację tułowia prostym przyrządem, skoliometrem, i na tej podstawie zdecydować o zdjęciu RTG[2].
W Polsce wady postawy, w tym skolioza, są jednym z punktów bilansów zdrowia, które wykonuje się między innymi w wieku 9–10, 13–14 i 16–17 lat[8]. Bilanse nie są obowiązkowe, ale zalecają je lekarze i Ministerstwo Zdrowia[8].
Domowe oglądanie pleców w skłonie może pomóc zauważyć asymetrię, ale nie zastąpi wizyty. Rozpoznanie wymaga zdjęcia RTG, na którym mierzy się kąt skrzywienia[2][5].
Jak leczy się skoliozę u nastolatka?
Sposób leczenia zależy od wielkości skrzywienia, jego miejsca i tego, ile rośnięcia jeszcze przed tobą[4][5]. W uproszczeniu wygląda to tak:
| Sytuacja | Co zwykle zaleca lekarz |
|---|---|
| łagodne skrzywienie, szkielet jeszcze rośnie | obserwacja i regularne kontrole[5]; według polskiego źródła przy skrzywieniach do 20 stopni także ćwiczenia lecznicze[1] |
| skrzywienie się pogłębia, a nastolatek nadal rośnie | gorset, który ma zatrzymać pogłębianie się skrzywienia do końca rośnięcia[5][6] |
| ciężkie skrzywienie, zwykle od 40 stopni | konsultacja w sprawie operacji[2]; polskie źródło podaje próg 45–50 stopni[1] |
Gorset działa najlepiej, gdy nastolatek jeszcze rośnie i nosi go zgodnie z zaleceniami[5]. W dużym badaniu BrAIST leczenie zakończyło się sukcesem u ponad 70% osób noszących gorset i u 48% osób tylko obserwowanych[2]. Sztywny gorset nosi się zwykle przez 22–23 godziny na dobę[1], a gdy rośnięcie się kończy, lekarz może uznać, że nie jest już potrzebny[5].
A ćwiczenia? Programy ćwiczeń są słabo zbadane, choć mogą pomagać hamować pogłębianie się skrzywienia[5]. Jedno badanie z 2013 r. wykazało niewielkie korzyści ze specjalnych ćwiczeń przy skoliozie[2], a lekarka z Krakowa podkreśla, że brakuje naukowych dowodów, by ćwiczenia zapobiegały progresji[1]. Traktuj je więc jako część opieki lekarza, a nie jej zamiennik.
Codzienny ruch jest wskazany. Większość osób ze skoliozą może ćwiczyć i uprawiać sport[6], a o konkretnych dyscyplinach porozmawiaj z lekarzem[5]. Zalecenia ruchu dla nastolatków zebraliśmy w tekście ćwiczenia na wzrost.
Kiedy do lekarza?
NHS radzi zgłosić się do lekarza zawsze, gdy podejrzewasz skoliozę u siebie albo u dziecka, i dodaje, że najczęściej nie dzieje się nic poważnego[6]. Umów wizytę u pediatry lub lekarza rodzinnego, jeśli:
- zauważasz nierówne barki, łopatki albo biodra[4][6],
- przy skłonie do przodu jedna strona pleców jest wyżej[4],
- skrzywienie wygląda na większe niż wcześniej[6],
- plecy mocno bolą albo ból nie mija[2],
- pojawia się drętwienie albo osłabienie rąk lub nóg[7],
- skoliozę ma ktoś z rodziców albo rodzeństwa, a ty jesteś w okresie szybkiego rośnięcia[2][4].
Jeśli lekarz podejrzewa skoliozę, skieruje cię na zdjęcie RTG i do specjalisty, a przy łagodnym skrzywieniu najczęściej zaproponuje regularne kontrole[5][6]. Dzięki leczeniu i kontrolom większość dzieci i nastolatków ze skoliozą prowadzi zwykłe, aktywne życie[4].
Pytania i odpowiedzi
Czy plecak może spowodować skoliozę?
Nie. Według KidsHealth skoliozy nie wywołuje ciężki plecak, zła postawa ani sport[3]. Plecak lepiej jednak nosić na obu ramionach, bo tak równiej rozkłada się ciężar.
Czy skolioza boli?
Czy ćwiczenia wyleczą skoliozę?
Czy ze skoliozą można uprawiać sport?
Źródła
- Medycyna Praktyczna dla pacjentów (lek. A. Koczwara): Skoliozy mp.pl
- Kuznia A. L., Hernandez A. K., Lee L. U., American Family Physician 2020: Adolescent Idiopathic Scoliosis: Common Questions and Answers aafp.org
- Nemours KidsHealth: Scoliosis (Curved Spine) (for Teens) kidshealth.org
- NIAMS (NIH): Scoliosis Symptoms & Causes niams.nih.gov
- NIAMS (NIH): Scoliosis in Children and Teens: Diagnosis, Treatment, and Steps to Take niams.nih.gov
- NHS: Scoliosis nhs.uk
- Horne J. P., Flannery R., Usman S., American Family Physician 2014: Adolescent Idiopathic Scoliosis: Diagnosis and Management aafp.org
- pacjent.gov.pl: Zaprowadź dziecko na bilans zdrowia pacjent.gov.pl
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.
Czytaj dalej
Wszystkie artykuły- Jak się nie garbić? Postawa przy telefonie, biurku i w szkoleGarbienie nie skraca kości, ale sprawia, że wyglądasz na niższego. Ekran wyżej, oparcie pod plecami, przerwy co 30–60 minut i proste nawyki na co dzień.
- Skok wzrostowy: kiedy przychodzi i ile centymetrów rocznie się rośnieSkok wzrostowy przychodzi zwykle w wieku 8–13 lat u dziewcząt i 10–15 lat u chłopców. W szczycie rośnie się średnio 8–11 cm na rok. Zobacz tabelę.
- Ćwiczenia na wzrost: co naprawdę daje ruch, a co jest mitemRozciąganie nie dodaje centymetrów, ale ruch wzmacnia kości. CDC i WHO zalecają 60 minut ruchu dziennie, w tym 3 dni ćwiczeń na kości. Zobacz plan tygodnia.