Urośnij Pobierz za darmo

Mity

Czy energetyki hamują wzrost? Kofeina, sen i serce nastolatka

Nie ma dowodów, że kofeina z kawy czy energetyków hamuje wzrost. Endokrynolog dziecięcy z Cleveland Clinic mówi wprost, że kofeina nie wpływa w istotny sposób na to, jak wysokie będzie dziecko[1]. Energetyki to jednak zły wybór dla nastolatka z innych powodów: według Amerykańskiej Akademii Pediatrii kofeina i inne pobudzające składniki tych napojów nie powinny w ogóle trafiać do diety dzieci i młodzieży[2].

Redakcja Urośnij Aktualizacja: 6 min czytania 9 źródeł

W skrócie

  • Lekarz, który na co dzień leczy dzieci z zaburzeniami wzrastania, mówi, że kofeina nigdy nie okazuje się ich przyczyną[1].
  • Napój energetyczny o pojemności około 355 ml może mieć od 41 do 246 mg kofeiny, czyli od mniej niż w tej samej ilości czarnej herbaty do tyle, co w mocnej kawie[3].
  • Za dużo kofeiny u nastolatków przyspiesza serce, podnosi ciśnienie, wywołuje niepokój i problemy ze snem[3].
  • Hormon wzrostu wydziela się najmocniej na początku głębokiego snu, a kofeina wypita nawet 6 godzin przed snem potrafi ten sen zaburzyć[5][6].
  • Według sanepidu od 1 stycznia 2024 roku w Polsce nie wolno sprzedawać energetyków osobom poniżej 18 lat[8].

Czy kofeina hamuje wzrost?

Nie. Dr Roy Kim, endokrynolog dziecięcy z Cleveland Clinic, mówi, że kofeina nie wpływa w istotny sposób na wzrost dziecka, a wśród dzieci z zaburzeniami wzrastania, które leczy, nigdy nie okazała się przyczyną problemu[1]. Dotyczy to kofeiny z każdego źródła, także z energetyków.

Skąd w ogóle ten mit? Nikt nie wie na pewno. Dr Kim zwraca uwagę, że kofeina odrobinę zmniejsza apetyt, ale nie przekłada się to na zauważalny wpływ na wzrost[1]. Rośnięcie naprawdę hamuje niedobór kalorii, a nie filiżanka czy puszka napoju[1].

Inne popularne przekonania, na przykład o siłowni czy suplementach, rozbieramy w tekście mity o wzroście. Tutaj skupiamy się na energetykach, bo z nimi problem leży gdzie indziej niż we wzroście.

Ile kofeiny jest w energetyku?

Energetyki bardzo się od siebie różnią. Według amerykańskiej Agencji Żywności i Leków (FDA) duża puszka, około 473 ml, zawiera zwykle od 54 do 328 mg kofeiny[3]. Do tego dochodzi cukier: w jednym takim napoju bywa 54–62 g cukru dodanego, czyli więcej, niż wynosi zalecany limit na cały dzień[4].

Tabela pokazuje, jak energetyk wypada na tle innych napojów w tej samej objętości.

Typowa ilość kofeiny w około 355 ml napoju
NapójKofeina
Napój gazowany z kofeiną23–83 mg[3]
Zielona herbata37 mg[3]
Czarna herbata71 mg[3]
Kawa parzona113–247 mg[3]
Napój energetyczny41–246 mg[3]
Mały „shot” energetyczny, około 60–75 ml113–200 mg[4]

Kofeina to nie jedyny składnik. Energetyki mogą zawierać też guaranę, która sama jest źródłem kofeiny i podnosi jej łączną ilość w napoju, a także taurynę, żeń-szeń czy witaminy z grupy B[4].

Ile kofeiny to za dużo dla nastolatka? FDA podaje 400 mg na dobę jako ilość, która zwykle nie wywołuje szkodliwych skutków, ale tylko u większości dorosłych[3]. Dla dzieci Amerykańska Akademia Pediatrii nie uznaje żadnej ilości kofeiny za udowodnioną jako bezpieczną[1].

Dlaczego pediatrzy odradzają energetyki nastolatkom?

Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) przeanalizowała badania i doszła do wniosku, że kofeina i inne substancje pobudzające z energetyków nie mają miejsca w diecie dzieci i młodzieży[2]. FDA dodaje, że eksperci odradzają te napoje dzieciom i nastolatkom z powodu ilości cukru i kofeiny[3].

Co konkretnie może się stać? Według FDA za dużo kofeiny u dzieci i nastolatków może powodować:

  • szybsze bicie serca i kołatanie serca[3],
  • podwyższone ciśnienie krwi[3],
  • niepokój[3],
  • problemy ze snem[3],
  • kłopoty z trawieniem i odwodnienie[3].

Narodowe Centrum Medycyny Komplementarnej i Integracyjnej (NCCIH), część amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia, ostrzega, że kofeina może szkodzić wciąż rozwijającemu się układowi krążenia i układowi nerwowemu dzieci[4]. W USA w latach 2007–2011 liczba wizyt na oddziałach ratunkowych związanych z energetykami się podwoiła, a w 2011 roku 42% z nich dotyczyło połączenia energetyka z alkoholem, narkotykami lub lekami[4].

Przegląd badań przygotowany na zlecenie brytyjskiego rządu pokazał, że picie energetyków przez młodych ludzi wiąże się z częstszymi bólami głowy, problemami ze snem i drażliwością, a także z sięganiem po alkohol i papierosy[7]. Autorzy uczciwie zaznaczają, że dowody są słabe, bo pochodzą głównie z ankiet, więc nie da się oddzielić przyczyny od skutku[7].

Energetyk wieczorem: co to ma wspólnego ze wzrostem?

Tu leży jedyny realny, choć pośredni, związek energetyków z rośnięciem. U młodych dorosłych badanych w 1968 roku największy wyrzut hormonu wzrostu pojawiał się wraz z początkiem głębokiego snu, a gdy zaśnięcie się opóźniało, przesuwał się też ten wyrzut[6].

Kofeina potrafi zaś zepsuć sen długo po wypiciu. W badaniu z 2013 roku dorośli dostawali 400 mg kofeiny tuż przed snem, 3 godziny albo 6 godzin wcześniej i za każdym razem spali gorzej niż po placebo[5]. Autorzy zalecają, by nie przyjmować większych ilości kofeiny przez co najmniej 6 godzin przed pójściem spać[5].

Nie ma badań, które pokazałyby, że ktoś przez energetyki wyrósł niższy. Ale puszka wypita po szkole łatwo przesuwa zasypianie na późną noc, a dobry sen w latach dojrzewania przydaje się do wszystkiego, od nauki po trening. O tym, co dzieje się z hormonem wzrostu nocą i jak ułożyć wieczór bez kofeiny, przeczytasz w tekście sen a wzrost. Praktyczne sposoby na wieczór opisujemy w tekście jak szybko zasnąć.

Energetyki w Polsce: co mówi prawo?

Według komunikatu sanepidu od 1 stycznia 2024 roku w Polsce nie wolno sprzedawać napojów energetyzujących osobom poniżej 18. roku życia ani oferować ich na terenie szkół i w automatach z napojami[8]. Za taki napój prawo uznaje napój z dodatkiem tauryny albo z kofeiną w ilości przekraczającej 150 mg na litr, nie licząc substancji występujących w nim naturalnie[8].

Na opakowaniu musi być napis „napój energetyzujący” lub „napój energetyczny”[8]. Sprzedawca może poprosić o dokument potwierdzający wiek, a za sprzedaż energetyka niepełnoletniemu grozi grzywna do 2000 zł[9].

Zakaz nie wziął się znikąd. Sanepid, powołując się na raport Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, podaje, że energetyki regularnie piło 35,7% chłopców i 27,4% dziewcząt w wieku 10–17 lat[9]. Podczas prac nad ustawą zwracano uwagę, że u dzieci pijących energetyki częściej występują zaburzenia układu krążenia[9].

Czym zastąpić energetyka? Lista na zmęczenie

Po energetyka sięga się zwykle ze zmęczenia, przed sprawdzianem albo przed treningiem. Zanim kupisz puszkę, przejdź przez tę listę:

  • Wyśpij się. Senność w ciągu dnia często wynika z za krótkiej nocy. Energetyk ją maskuje, a wieczorem utrudnia zaśnięcie[5], więc błędne koło się nakręca.
  • Jedz regularnie. Organizm potrzebuje kalorii, żeby rosnąć[1], a pomijanie posiłków samo w sobie męczy.
  • Wybieraj wodę albo mleko. FDA wskazuje napoje bez cukru dodanego, takie jak woda i mleko, jako podstawowy wybór dla dzieci i nastolatków[3].
  • Rusz się na przerwie. Krótki spacer, schody albo kilka przysiadów pomagają się rozbudzić bez kofeiny.
  • Nie daj się nabrać na „zero cukru”. Wersja bez cukru nadal zawiera kofeinę, a to ona przyspiesza serce i psuje sen[3].
  • Nigdy nie łącz energetyka z alkoholem. Kofeina sprawia, że czujesz się mniej pijany, niż jesteś, choć koordynacja i refleks są osłabione tak samo[4]. O alkoholu u nastolatków piszemy w tekście czy alkohol hamuje wzrost.
  • Odstawiaj stopniowo. Jeśli pijesz energetyki codziennie, ograniczaj je powoli. Odstawienie kofeiny nie jest uważane za groźne, ale bywa nieprzyjemne[3].

W aplikacji Urośnij woda i sen są zadaniami w planie dnia, więc łatwiej pilnować tego, co naprawdę pomaga na zmęczenie.

Kiedy do lekarza?

Porozmawiaj z lekarzem, jeśli po kawie, energetyku albo innym napoju z kofeiną regularnie pojawia się u ciebie któryś z tych objawów:

  • szybkie bicie serca albo kołatanie serca[3],
  • bóle głowy, mdłości lub ból brzucha[3],
  • kłopoty z zaśnięciem albo przerywany sen[3],
  • niepokój i drżenie[3].

Lekarz zapyta o kofeinę także wtedy, gdy masz kłopoty ze snem albo z koncentracją. Dr Kim mówi, że kofeina jest częścią takiej oceny u dzieci[1].

Cleveland Clinic wymienia drgawki i nieprawidłowy rytm serca wśród możliwych skutków kofeiny u dzieci[1]. Takie objawy to sytuacja nagła: dzwoń pod 112. FDA szacuje, że objawy zatrucia, takie jak drgawki, mogą się pojawić po szybkim przyjęciu około 1200 mg kofeiny[3].

Jeśli martwi cię tempo rośnięcia, a nie kofeina, zacznij od kilku pomiarów w odstępie miesięcy i porównaj je z siatką centylową, a potem pokaż je pediatrze.

Pytania i odpowiedzi

Od ilu lat można pić energetyki?

W Polsce sprzedaż energetyków osobom poniżej 18 lat jest zakazana[8]. Pediatrzy z AAP uważają, że dzieci i nastolatki w ogóle nie powinny ich pić[2].

Czy kawa jest zdrowsza od energetyka?

Kawa bez dodatków nie ma cukru, ale kofeiny bywa w niej tyle samo albo więcej niż w energetyku[3]. Dla dzieci żadna ilość kofeiny nie jest uznana za udowodnioną jako bezpieczną[1].

Czy jeden energetyk zatrzyma wzrost?

Nie. Nie ma dowodów, że kofeina wpływa na wzrost[1]. Może za to przyspieszyć serce i utrudnić zaśnięcie, zwłaszcza gdy wypijesz go po południu[3][5].

Czy energetyki bez cukru są bezpieczne dla nastolatków?

Nie są dobrym wyborem, bo zostaje w nich kofeina i inne substancje pobudzające, które według AAP nie mają miejsca w diecie dzieci i młodzieży[2].

Czy napoje izotoniczne to to samo co energetyki?

Nie. AAP podkreśla, że to zupełnie różne produkty i nie należy używać tych nazw zamiennie[2]. Napoje dla sportowców mają za to sporo kalorii, a pite często i w dużych ilościach zwiększają ryzyko nadwagi[2].

Źródła

  1. Cleveland Clinic: Does Coffee Stunt Your Growth? (2022) health.clevelandclinic.org
  2. American Academy of Pediatrics, Pediatrics 2011: Sports drinks and energy drinks for children and adolescents: are they appropriate? pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  3. U.S. FDA: Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? fda.gov
  4. NCCIH (NIH): Energy Drinks nccih.nih.gov
  5. Drake C. i in., Journal of Clinical Sleep Medicine 2013: Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  6. Takahashi Y., Kipnis D. M., Daughaday W. H., Journal of Clinical Investigation 1968: Growth hormone secretion during sleep pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  7. Khouja C. i in., BMJ Open 2022: Consumption and effects of caffeinated energy drinks in young people: an overview of systematic reviews and secondary analysis of UK data to inform policy pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  8. PSSE w Warszawie (gov.pl): Nowelizacja ustawy o zdrowiu publicznym ograniczająca sprzedaż napojów energetyzujących gov.pl
  9. PSSE w Rzeszowie (gov.pl): Zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom poniżej 18. roku życia gov.pl

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.