Czy energetyki hamują wzrost? Kofeina, sen i serce nastolatka
Nie ma dowodów, że kofeina z kawy czy energetyków hamuje wzrost. Endokrynolog dziecięcy z Cleveland Clinic mówi wprost, że kofeina nie wpływa w istotny sposób na to, jak wysokie będzie dziecko[1]. Energetyki to jednak zły wybór dla nastolatka z innych powodów: według Amerykańskiej Akademii Pediatrii kofeina i inne pobudzające składniki tych napojów nie powinny w ogóle trafiać do diety dzieci i młodzieży[2].
W skrócie
- Lekarz, który na co dzień leczy dzieci z zaburzeniami wzrastania, mówi, że kofeina nigdy nie okazuje się ich przyczyną[1].
- Napój energetyczny o pojemności około 355 ml może mieć od 41 do 246 mg kofeiny, czyli od mniej niż w tej samej ilości czarnej herbaty do tyle, co w mocnej kawie[3].
- Za dużo kofeiny u nastolatków przyspiesza serce, podnosi ciśnienie, wywołuje niepokój i problemy ze snem[3].
- Hormon wzrostu wydziela się najmocniej na początku głębokiego snu, a kofeina wypita nawet 6 godzin przed snem potrafi ten sen zaburzyć[5][6].
- Według sanepidu od 1 stycznia 2024 roku w Polsce nie wolno sprzedawać energetyków osobom poniżej 18 lat[8].
Czy kofeina hamuje wzrost?
Nie. Dr Roy Kim, endokrynolog dziecięcy z Cleveland Clinic, mówi, że kofeina nie wpływa w istotny sposób na wzrost dziecka, a wśród dzieci z zaburzeniami wzrastania, które leczy, nigdy nie okazała się przyczyną problemu[1]. Dotyczy to kofeiny z każdego źródła, także z energetyków.
Skąd w ogóle ten mit? Nikt nie wie na pewno. Dr Kim zwraca uwagę, że kofeina odrobinę zmniejsza apetyt, ale nie przekłada się to na zauważalny wpływ na wzrost[1]. Rośnięcie naprawdę hamuje niedobór kalorii, a nie filiżanka czy puszka napoju[1].
Inne popularne przekonania, na przykład o siłowni czy suplementach, rozbieramy w tekście mity o wzroście. Tutaj skupiamy się na energetykach, bo z nimi problem leży gdzie indziej niż we wzroście.
Ile kofeiny jest w energetyku?
Energetyki bardzo się od siebie różnią. Według amerykańskiej Agencji Żywności i Leków (FDA) duża puszka, około 473 ml, zawiera zwykle od 54 do 328 mg kofeiny[3]. Do tego dochodzi cukier: w jednym takim napoju bywa 54–62 g cukru dodanego, czyli więcej, niż wynosi zalecany limit na cały dzień[4].
Tabela pokazuje, jak energetyk wypada na tle innych napojów w tej samej objętości.
| Napój | Kofeina |
|---|---|
| Napój gazowany z kofeiną | 23–83 mg[3] |
| Zielona herbata | 37 mg[3] |
| Czarna herbata | 71 mg[3] |
| Kawa parzona | 113–247 mg[3] |
| Napój energetyczny | 41–246 mg[3] |
| Mały „shot” energetyczny, około 60–75 ml | 113–200 mg[4] |
Kofeina to nie jedyny składnik. Energetyki mogą zawierać też guaranę, która sama jest źródłem kofeiny i podnosi jej łączną ilość w napoju, a także taurynę, żeń-szeń czy witaminy z grupy B[4].
Ile kofeiny to za dużo dla nastolatka? FDA podaje 400 mg na dobę jako ilość, która zwykle nie wywołuje szkodliwych skutków, ale tylko u większości dorosłych[3]. Dla dzieci Amerykańska Akademia Pediatrii nie uznaje żadnej ilości kofeiny za udowodnioną jako bezpieczną[1].
Dlaczego pediatrzy odradzają energetyki nastolatkom?
Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) przeanalizowała badania i doszła do wniosku, że kofeina i inne substancje pobudzające z energetyków nie mają miejsca w diecie dzieci i młodzieży[2]. FDA dodaje, że eksperci odradzają te napoje dzieciom i nastolatkom z powodu ilości cukru i kofeiny[3].
Co konkretnie może się stać? Według FDA za dużo kofeiny u dzieci i nastolatków może powodować:
- szybsze bicie serca i kołatanie serca[3],
- podwyższone ciśnienie krwi[3],
- niepokój[3],
- problemy ze snem[3],
- kłopoty z trawieniem i odwodnienie[3].
Narodowe Centrum Medycyny Komplementarnej i Integracyjnej (NCCIH), część amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia, ostrzega, że kofeina może szkodzić wciąż rozwijającemu się układowi krążenia i układowi nerwowemu dzieci[4]. W USA w latach 2007–2011 liczba wizyt na oddziałach ratunkowych związanych z energetykami się podwoiła, a w 2011 roku 42% z nich dotyczyło połączenia energetyka z alkoholem, narkotykami lub lekami[4].
Przegląd badań przygotowany na zlecenie brytyjskiego rządu pokazał, że picie energetyków przez młodych ludzi wiąże się z częstszymi bólami głowy, problemami ze snem i drażliwością, a także z sięganiem po alkohol i papierosy[7]. Autorzy uczciwie zaznaczają, że dowody są słabe, bo pochodzą głównie z ankiet, więc nie da się oddzielić przyczyny od skutku[7].
Energetyk wieczorem: co to ma wspólnego ze wzrostem?
Tu leży jedyny realny, choć pośredni, związek energetyków z rośnięciem. U młodych dorosłych badanych w 1968 roku największy wyrzut hormonu wzrostu pojawiał się wraz z początkiem głębokiego snu, a gdy zaśnięcie się opóźniało, przesuwał się też ten wyrzut[6].
Kofeina potrafi zaś zepsuć sen długo po wypiciu. W badaniu z 2013 roku dorośli dostawali 400 mg kofeiny tuż przed snem, 3 godziny albo 6 godzin wcześniej i za każdym razem spali gorzej niż po placebo[5]. Autorzy zalecają, by nie przyjmować większych ilości kofeiny przez co najmniej 6 godzin przed pójściem spać[5].
Nie ma badań, które pokazałyby, że ktoś przez energetyki wyrósł niższy. Ale puszka wypita po szkole łatwo przesuwa zasypianie na późną noc, a dobry sen w latach dojrzewania przydaje się do wszystkiego, od nauki po trening. O tym, co dzieje się z hormonem wzrostu nocą i jak ułożyć wieczór bez kofeiny, przeczytasz w tekście sen a wzrost. Praktyczne sposoby na wieczór opisujemy w tekście jak szybko zasnąć.
Energetyki w Polsce: co mówi prawo?
Według komunikatu sanepidu od 1 stycznia 2024 roku w Polsce nie wolno sprzedawać napojów energetyzujących osobom poniżej 18. roku życia ani oferować ich na terenie szkół i w automatach z napojami[8]. Za taki napój prawo uznaje napój z dodatkiem tauryny albo z kofeiną w ilości przekraczającej 150 mg na litr, nie licząc substancji występujących w nim naturalnie[8].
Na opakowaniu musi być napis „napój energetyzujący” lub „napój energetyczny”[8]. Sprzedawca może poprosić o dokument potwierdzający wiek, a za sprzedaż energetyka niepełnoletniemu grozi grzywna do 2000 zł[9].
Zakaz nie wziął się znikąd. Sanepid, powołując się na raport Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH, podaje, że energetyki regularnie piło 35,7% chłopców i 27,4% dziewcząt w wieku 10–17 lat[9]. Podczas prac nad ustawą zwracano uwagę, że u dzieci pijących energetyki częściej występują zaburzenia układu krążenia[9].
Czym zastąpić energetyka? Lista na zmęczenie
Po energetyka sięga się zwykle ze zmęczenia, przed sprawdzianem albo przed treningiem. Zanim kupisz puszkę, przejdź przez tę listę:
- Wyśpij się. Senność w ciągu dnia często wynika z za krótkiej nocy. Energetyk ją maskuje, a wieczorem utrudnia zaśnięcie[5], więc błędne koło się nakręca.
- Jedz regularnie. Organizm potrzebuje kalorii, żeby rosnąć[1], a pomijanie posiłków samo w sobie męczy.
- Wybieraj wodę albo mleko. FDA wskazuje napoje bez cukru dodanego, takie jak woda i mleko, jako podstawowy wybór dla dzieci i nastolatków[3].
- Rusz się na przerwie. Krótki spacer, schody albo kilka przysiadów pomagają się rozbudzić bez kofeiny.
- Nie daj się nabrać na „zero cukru”. Wersja bez cukru nadal zawiera kofeinę, a to ona przyspiesza serce i psuje sen[3].
- Nigdy nie łącz energetyka z alkoholem. Kofeina sprawia, że czujesz się mniej pijany, niż jesteś, choć koordynacja i refleks są osłabione tak samo[4]. O alkoholu u nastolatków piszemy w tekście czy alkohol hamuje wzrost.
- Odstawiaj stopniowo. Jeśli pijesz energetyki codziennie, ograniczaj je powoli. Odstawienie kofeiny nie jest uważane za groźne, ale bywa nieprzyjemne[3].
W aplikacji Urośnij woda i sen są zadaniami w planie dnia, więc łatwiej pilnować tego, co naprawdę pomaga na zmęczenie.
Kiedy do lekarza?
Porozmawiaj z lekarzem, jeśli po kawie, energetyku albo innym napoju z kofeiną regularnie pojawia się u ciebie któryś z tych objawów:
- szybkie bicie serca albo kołatanie serca[3],
- bóle głowy, mdłości lub ból brzucha[3],
- kłopoty z zaśnięciem albo przerywany sen[3],
- niepokój i drżenie[3].
Lekarz zapyta o kofeinę także wtedy, gdy masz kłopoty ze snem albo z koncentracją. Dr Kim mówi, że kofeina jest częścią takiej oceny u dzieci[1].
Cleveland Clinic wymienia drgawki i nieprawidłowy rytm serca wśród możliwych skutków kofeiny u dzieci[1]. Takie objawy to sytuacja nagła: dzwoń pod 112. FDA szacuje, że objawy zatrucia, takie jak drgawki, mogą się pojawić po szybkim przyjęciu około 1200 mg kofeiny[3].
Jeśli martwi cię tempo rośnięcia, a nie kofeina, zacznij od kilku pomiarów w odstępie miesięcy i porównaj je z siatką centylową, a potem pokaż je pediatrze.
Pytania i odpowiedzi
Od ilu lat można pić energetyki?
Czy kawa jest zdrowsza od energetyka?
Czy jeden energetyk zatrzyma wzrost?
Czy energetyki bez cukru są bezpieczne dla nastolatków?
Nie są dobrym wyborem, bo zostaje w nich kofeina i inne substancje pobudzające, które według AAP nie mają miejsca w diecie dzieci i młodzieży[2].
Źródła
- Cleveland Clinic: Does Coffee Stunt Your Growth? (2022) health.clevelandclinic.org
- American Academy of Pediatrics, Pediatrics 2011: Sports drinks and energy drinks for children and adolescents: are they appropriate? pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- U.S. FDA: Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? fda.gov
- NCCIH (NIH): Energy Drinks nccih.nih.gov
- Drake C. i in., Journal of Clinical Sleep Medicine 2013: Caffeine effects on sleep taken 0, 3, or 6 hours before going to bed pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Takahashi Y., Kipnis D. M., Daughaday W. H., Journal of Clinical Investigation 1968: Growth hormone secretion during sleep pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Khouja C. i in., BMJ Open 2022: Consumption and effects of caffeinated energy drinks in young people: an overview of systematic reviews and secondary analysis of UK data to inform policy pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- PSSE w Warszawie (gov.pl): Nowelizacja ustawy o zdrowiu publicznym ograniczająca sprzedaż napojów energetyzujących gov.pl
- PSSE w Rzeszowie (gov.pl): Zakaz sprzedaży napojów energetycznych osobom poniżej 18. roku życia gov.pl
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.
Czytaj dalej
Wszystkie artykuły- Mity o wzroście: kawa, siłownia, suplementy i hormon wzrostuNie ma dowodów, że kawa czy siłownia hamują wzrost. Sprawdzamy 8 popularnych mitów: suplementy, hormon wzrostu, rozciąganie, drążek i wzrost rodziców.
- Sen a wzrost: ile snu potrzebujesz i co robi hormon wzrostu w nocyHormon wzrostu wydziela się głównie w głębokim śnie. Nastolatek w wieku 13–17 lat potrzebuje 8–10 godzin snu na dobę. Sprawdź, jak zasypiać na czas.
- Co jeść, żeby urosnąć? Białko, wapń, witamina D i prawda o suplementachW wieku 9–18 lat potrzebujesz 1300 mg wapnia i 600 IU witaminy D dziennie oraz ok. 0,85–0,95 g białka na kg. Co jeść i czy suplementy na wzrost działają?