Czy leki na astmę hamują wzrost? Sterydy wziewne a wzrost dziecka
Sterydy wziewne mogą nieco spowolnić rośnięcie, głównie w pierwszym roku leczenia: w przeglądzie Cochrane dzieci rosły średnio o 0,48 cm na rok wolniej niż bez nich[2]. W badaniu CAMP, które śledziło dzieci aż do dorosłości, różnica przetrwała i wyniosła średnio 1,2 cm, ale z latami się nie powiększała[1]. Ciężka lub źle kontrolowana astma sama może hamować wzrost, dlatego leku nie odstawia się bez rozmowy z lekarzem[4][8].
W skrócie
- Regularne sterydy wziewne zmniejszają tempo rośnięcia średnio o 0,48 cm na rok w pierwszym roku leczenia, a w drugim roku różnica przestaje być istotna[2].
- W badaniu CAMP dorośli, którzy jako dzieci przez 4–6 lat przyjmowali budezonid, byli średnio o 1,2 cm niżsi niż osoby z grupy placebo[1].
- Ciężka i źle kontrolowana astma może sama przejściowo hamować wzrost, a długo przyjmowane sterydy w tabletkach hamują go wyraźniej niż wziewne[4].
- Lekarze zalecają najmniejszą dawkę, która dobrze kontroluje astmę, i regularne sprawdzanie wzrostu dziecka[3][4][7].
- Nie odstawiaj ani nie zmieniaj leku samodzielnie: według NHS przerwanie leczenia może zaostrzyć astmę[8].
Czy sterydy wziewne hamują wzrost? Co pokazały badania
Tak, ale w niewielkim stopniu i głównie na początku leczenia. Sterydy wziewne to leki pierwszego wyboru w przewlekłej astmie u dzieci, dlatego naukowcy bardzo dokładnie sprawdzili ich wpływ na wzrost[2].
Przegląd Cochrane z 2014 r. objął 25 badań i 8471 dzieci z łagodną lub umiarkowaną astmą[2]. W pierwszym roku leczenia dzieci przyjmujące sterydy wziewne rosły średnio o 0,48 cm na rok wolniej niż dzieci bez nich[2]. W drugim roku różnica nie była już istotna statystycznie[2].
Autorzy piszą, że hamowanie wzrostu jest największe w pierwszym roku, a w kolejnych latach słabsze[2]. Wpływ zależał bardziej od rodzaju leku niż od inhalatora czy dawki w zakresie dawek niskich i średnich[2]. Drugi przegląd Cochrane wykazał, że przy wyższej dawce dzieci rosły odrobinę wolniej niż przy niższej, co przemawia za stosowaniem najmniejszej skutecznej dawki[3].
| Badanie | Kogo objęło | Wynik dla wzrostu |
|---|---|---|
| Przegląd Cochrane, 2014 | 25 badań, 8471 dzieci z astmą | tempo rośnięcia wolniejsze o 0,48 cm na rok w 1. roku, w 2. roku bez istotnej różnicy[2] |
| Przegląd Cochrane o dawkach, 2014 | 4 porównania, 728 dzieci w wieku szkolnym | 5,74 cm na rok przy wyższej dawce i 5,94 cm na rok przy niższej[3] |
| CAMP, 2000 | 1041 dzieci w wieku 5–12 lat, leczenie przez 4–6 lat | przyrost mniejszy o 1,1 cm, głównie w 1. roku, przy lepszej kontroli astmy[6] |
| CAMP, obserwacja do dorosłości, 2012 | 943 dorosłych, średnio w wieku prawie 25 lat | wzrost średnio o 1,2 cm niższy, różnica nie narastała[1] |
| UK Biobank, 2022 | 13 602 osoby z astmą rozpoznaną w dzieciństwie i 136 008 bez astmy | sama astma z dzieciństwa wiązała się z niższym wzrostem w dorosłości[5] |
Badanie CAMP: co stało się z wzrostem w dorosłości?
Najważniejsze dane pochodzą z amerykańskiego programu CAMP. Wzięło w nim udział 1041 dzieci w wieku 5–12 lat z łagodną lub umiarkowaną astmą, które przez 4–6 lat przyjmowały budezonid, nedokromil albo placebo[6].
W trakcie badania dzieci z grupy budezonidu urosły średnio o 1,1 cm mniej niż dzieci z placebo, a różnica powstała głównie w pierwszym roku[6]. Jednocześnie rzadziej trafiały do szpitala, rzadziej potrzebowały pilnej pomocy i rzadziej musiały brać sterydy w tabletkach[6].
Po latach badacze zmierzyli 943 uczestników już jako dorosłych[1]. Osoby z grupy budezonidu były średnio o 1,2 cm niższe niż osoby z grupy placebo, czyli prawie tyle samo, ile wynosiła różnica po 2 latach leczenia[1]. Różnica nie narastała więc z czasem[1]. Wolniejsze rośnięcie dotyczyło głównie dzieci przed okresem dojrzewania, a większa dawka w pierwszych 2 latach wiązała się z nieco niższym wzrostem w dorosłości[1].
Źródła różnią się tu w szczegółach. Serwis Amerykańskiej Akademii Pediatrii pisze, że spowolnienie jest przejściowe, a dzieci osiągały w dorosłości oczekiwany wzrost[7]. Długie badanie CAMP pokazuje jednak, że średnio zostaje niewielka różnica, około 1 cm[1].
Nieleczona astma też może hamować wzrost
Rezygnacja z leków nie chroni wzrostu. Przegląd 37 publikacji z 2019 r. podsumowuje, że sama astma, zwłaszcza ciężka lub źle kontrolowana, może przejściowo zaburzać rośnięcie dziecka[4].
Podobny sygnał dało duże badanie w brytyjskiej bazie UK Biobank. Osoby, u których astmę rozpoznano w dzieciństwie, były w dorosłości niższe, a najwyraźniej było to widać przy astmie rozpoznanej przed 4. rokiem życia[5]. Taki sam wzór wyników wyszedł u osób, które stosowały sterydy wziewne, i u tych, które ich nie stosowały[5].
Jest jeszcze jeden powód. Źle kontrolowana astma częściej wymaga sterydów w tabletkach, a te przyjmowane długo hamują wzrost w sposób zależny od dawki[4]. Amerykańska Akademia Pediatrii wymienia spowolnienie wzrostu wśród skutków częstego albo dłuższego niż 2 tygodnie stosowania sterydów doustnych[7]. W badaniu CAMP dzieci leczone sterydem wziewnym potrzebowały mniej kursów takich leków[6].
Autorzy przeglądu z 2019 r. piszą więc, że dobrze udokumentowane korzyści sterydów wziewnych w kontrolowaniu astmy przeważają nad ich możliwym wpływem na wzrost[4]. Tak samo ocenia to Amerykańska Akademia Pediatrii[7].
Czy wszystkie leki na astmę działają na wzrost tak samo?
Nie. W skrócie wygląda to tak:
| Leczenie | Co wiadomo o wzroście |
|---|---|
| Sterydy wziewne stosowane codziennie | niewielkie spowolnienie, największe w 1. roku leczenia, różne dla różnych leków[2] |
| Sterydy w tabletkach przyjmowane długo lub często | mogą hamować wzrost wyraźniej, zależnie od dawki[4][7] |
| Inne leki kontrolujące, np. montelukast albo kromony | w przeglądzie badań bez istotnego wpływu na wzrost[4] |
| Ciężka lub źle kontrolowana astma | może sama przejściowo hamować rośnięcie[4] |
Który lek jest właściwy dla twojego dziecka, decyduje lekarz, bo zależy to od rodzaju i nasilenia astmy. Nie zamieniaj leków samodzielnie, nawet jeśli któryś wydaje się „bezpieczniejszy dla wzrostu”.
Martwisz się o wzrost dziecka? Lista dla rodzica
Zamiast odstawiać lek, zrób te kroki:
- Nie odstawiaj i nie zmniejszaj leku na własną rękę. NHS ostrzega, by nie przerywać leczenia sterydem wziewnym nagle ani bez rozmowy z lekarzem, nawet gdy dziecko czuje się dobrze, bo astma może się zaostrzyć[8].
- Mierz wzrost regularnie. U dzieci przyjmujących sterydy lekarz powinien regularnie sprawdzać wzrost na wizytach kontrolnych[7][8]. Domowe pomiary rób zawsze tak samo, według instrukcji z tekstu jak zmierzyć wzrost w domu.
- Zapytaj o leczenie. Lekarze zalecają najmniejszą dawkę, która dobrze kontroluje objawy[4][7]. Na wizycie zapytaj, czy obecne leczenie wciąż jest dla dziecka właściwe, i niczego nie zmieniaj bez tej rozmowy.
- Sprawdź technikę inhalacji. Poproś lekarza, pielęgniarkę albo farmaceutę o pokazanie, jak używać inhalatora; czasem pomaga komora inhalacyjna, czyli spacer[8]. Po inhalacji dziecko powinno przepłukać usta wodą i ją wypluć[8].
- Obserwuj lek doraźny. Jeśli objawy nie są dobrze kontrolowane i dziecko coraz częściej sięga po inhalator, umów wizytę, bo lekarz może potrzebować przejrzeć leczenie[8].
Kiedy porozmawiać z lekarzem?
Umów wizytę u pediatry albo lekarza, który prowadzi astmę dziecka, jeśli:
- kolejne pomiary pokazują, że dziecko rośnie wyraźnie wolniej niż wcześniej albo spada przez linie na siatce centylowej,
- dziecko często potrzebuje sterydów w tabletkach albo przyjmuje je dłużej niż 2 tygodnie[7],
- objawy astmy są źle kontrolowane mimo leczenia, a lek doraźny jest potrzebny coraz częściej[8],
- zastanawiasz się nad zmianą albo odstawieniem leku, bo taką decyzję podejmuje się zawsze razem z lekarzem[8].
Jeśli lekarz uzna, że wzrost dziecka wymaga dokładniejszej oceny, może skierować je do endokrynologa dziecięcego. Jak wygląda taka diagnostyka, opisujemy w tekście niski wzrost u dziecka. Z każdym pytaniem o same leki AAP zachęca, by bez wahania zwrócić się do pediatry[7].
Pytania i odpowiedzi
Czy sterydy wziewne zatrzymują wzrost na stałe?
Czy można odstawić inhalator na wakacje, żeby dziecko lepiej rosło?
Czy przy sterydach wziewnych trzeba częściej mierzyć dziecko?
Czy montelukast hamuje wzrost?
W przeglądzie badań z 2019 r. inne leki kontrolujące astmę, w tym montelukast, nie miały istotnego wpływu na wzrost[4]. O wyborze leku decyduje jednak lekarz, bo nie każdy lek pasuje do każdej astmy.
Źródła
- Kelly H. W. i in. (CAMP Research Group), New England Journal of Medicine 2012: Effect of inhaled glucocorticoids in childhood on adult height pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Zhang L., Prietsch S. O., Ducharme F. M., Cochrane Database of Systematic Reviews 2014: Inhaled corticosteroids in children with persistent asthma: effects on growth pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Pruteanu A. I. i in., Cochrane Database of Systematic Reviews 2014: Inhaled corticosteroids in children with persistent asthma: dose-response effects on growth pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Zhang L., Lasmar L. B., Castro-Rodriguez J. A., Jornal de Pediatria 2019: The impact of asthma and its treatment on growth: an evidence-based review pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Chen W. i in., BMC Medicine 2022: The influence of childhood asthma on adult height: evidence from the UK Biobank pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Childhood Asthma Management Program Research Group, New England Journal of Medicine 2000: Long-term effects of budesonide or nedocromil in children with asthma pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- HealthyChildren.org (AAP): What are Corticosteroids? healthychildren.org
- NHS: Budesonide inhalers: medicine to treat asthma nhs.uk
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.
Czytaj dalej
Wszystkie artykuły- Niski wzrost u dziecka: kiedy to norma, a kiedy powód do badańNiski wzrost u dziecka to wynik poniżej 3. centyla. Zwykle to cecha rodzinna albo późniejsze dojrzewanie. Sprawdź, jakie tempo rośnięcia wymaga badań.
- Siatki centylowe wzrostu: jak je czytać i kiedy iść z dzieckiem do lekarzaCentyl pokazuje, jak wzrost dziecka wypada na tle rówieśników. Granice normy to 3. i 97. centyl. Sprawdź, jak czytać siatkę i kiedy pokazać ją pediatrze.
- Od czego zależy wzrost? Geny, środowisko i to, na co masz wpływGeny odpowiadają za około 80% różnic we wzroście. Sprawdź, co jeszcze się liczy, o ile urośli Polacy w ciągu 100 lat i na co masz realny wpływ.