Urośnij Pobierz za darmo

Mity

Czy papierosy hamują wzrost? Palenie, e-papierosy i nikotyna u nastolatków

Nie wiadomo na pewno, czy palenie w okresie dojrzewania obniża wzrost: jedno badanie wiązało je ze słabszym rośnięciem dziewcząt, a drugie tylko chłopców[1][2]. Pewne jest za to, że palenie w młodości spowalnia rozwój płuc, uszkadza naczynia krwionośne i szybko uzależnia[5]. Najmocniejszy związek ze wzrostem ma palenie matki w ciąży, które spowalnia rośnięcie dziecka jeszcze przed narodzinami[4].

Redakcja Urośnij Aktualizacja: 6 min czytania 9 źródeł

W skrócie

  • W badaniu 496 nastolatek stałe palenie wiązało się z mniejszym przyrostem wzrostu, a w badaniu 929 nastolatków z Kanady podobny związek wystąpił tylko u chłopców[1][2].
  • Płuca dziewcząt rosną do późnych lat nastoletnich, a chłopców do ponad 20. roku życia; palenie w tym czasie może sprawić, że nigdy nie osiągną pełnej wielkości[5].
  • Nikotyna może szkodzić mózgowi, który rozwija się do około 25. roku życia, zwłaszcza obszarom odpowiedzialnym za uwagę, naukę, nastrój i kontrolę impulsów[6].
  • W brazylijskim badaniu dzieci matek palących w ciąży były niższe od rówieśników aż do okresu dojrzewania[3].
  • W Polsce nie wolno sprzedawać osobom poniżej 18 lat wyrobów tytoniowych, woreczków nikotynowych ani e-papierosów, także tych bez nikotyny[9].

Czy palenie papierosów hamuje wzrost? Co pokazują badania

To pytanie pada często, ale badań, które na nie odpowiadają, jest zaskakująco mało. Te, które są, dają mieszane wyniki.

W amerykańskim badaniu 496 dziewcząt mierzono co roku przez 3 lata[1]. Te, które paliły przez cały ten czas, rosły słabiej niż niepalące, a im więcej i częściej paliły na początku, tym mniejszy był później przyrost wzrostu i masy ciała[1].

Kanadyjskie badanie objęło 451 chłopców i 478 dziewcząt, których obserwowano przez 5 lat, od wieku 12–13 lat[2]. U chłopców więcej wypalanych papierosów wiązało się z nieco niższym wzrostem i niższym BMI, a u dziewcząt nie znaleziono żadnego z tych związków[2]. Autorzy zwracają uwagę, że u dziewcząt palenie nie wiązało się z niższą masą ciała, więc „papieros na odchudzanie” to mit[2].

Oba badania są obserwacyjne. Pokazują związek, ale nie dowodzą, że przyczyną były same papierosy, bo palące nastolatki mogą różnić się od niepalących także snem, jedzeniem czy stresem. Uczciwa odpowiedź brzmi więc: możliwe, że palenie w okresie dojrzewania utrudnia rośnięcie, ale tego nie wiadomo. O e-papierosach i wzroście nie znaleźliśmy rzetelnych badań.

Palenie w ciąży a wzrost dziecka

Tu dowody są mocniejsze. CDC podaje, że palenie spowalnia wzrost dziecka jeszcze przed narodzinami[4]. Kobiety palące w ciąży częściej rodzą dzieci za małe, nawet po donoszonej ciąży, albo przedwcześnie, przed 37. tygodniem[4]. Palenie zwiększa też ryzyko wad, takich jak rozszczep wargi lub podniebienia, oraz nagłej śmierci łóżeczkowej[4].

Skutki mogą sięgać dalej niż okres niemowlęcy. W brazylijskiej kohorcie z Pelotas objęto badaniem 5249 dzieci urodzonych w 1993 roku i mierzono je aż do okresu dojrzewania[3]. Im więcej papierosów dziennie matka paliła w ciąży, tym niższy był wzrost dziecka w niemowlęctwie, w dzieciństwie i jako nastolatka[3]. Po uwzględnieniu innych czynników związek osłabł, ale nie zniknął, a palenie ojca nie miało takiego związku[3].

CDC podkreśla, że rzucenie palenia w każdym momencie ciąży pomaga, a przed ciążą lub na jej początku zmniejsza ryzyko urodzenia zbyt małego dziecka[4].

Co palenie na pewno robi z płucami i sercem nastolatka?

Raport Naczelnego Lekarza USA (Surgeon General) z 2012 roku, poświęcony paleniu wśród młodych, opisuje szkody, które pojawiają się szybko, a nie dopiero po latach[5]:

  • Płuca. Płuca dziewcząt osiągają pełną wielkość pod koniec okresu nastoletniego, a chłopców po 20. roku życia. Kto palił jako nastolatek, może mieć płuca, które nigdy nie urosną do pełnych rozmiarów i nie będą w pełni wydolne[5].
  • Kondycja. Płuca młodych palaczy pracują gorzej, więc szybciej brakuje im tchu i trudniej im uprawiać sport[5].
  • Serce i naczynia. Palenie w młodości uszkadza aortę brzuszną, czyli główną tętnicę w brzuchu; jej zwężenie widać już u młodych dorosłych, którzy palą od kilku lat[5].
  • Trwałe ślady. Rzucenie palenia bardzo poprawia zdrowie, ale wczesne uszkodzenie płuc w większości przypadków nie mija całkowicie[5].

E-papierosy też nie są dla płuc obojętne. CDC ostrzega, że ich aerozol może zawierać metale ciężkie, takie jak nikiel, cyna i ołów, drobne cząstki wdychane głęboko do płuc oraz substancje rakotwórcze[6]. Niektóre aromaty, na przykład diacetyl, wiążą się z ciężką chorobą płuc, a smak bezpieczny do jedzenia nie musi być bezpieczny do wdychania[6].

Nikotyna, mózg i uzależnienie: dlaczego młodzi wpadają szybciej

Mózg rozwija się mniej więcej do 25. roku życia[6]. Według CDC nikotyna w okresie dojrzewania może szkodzić obszarom mózgu, które odpowiadają za uwagę, naukę, nastrój i kontrolę impulsów[6].

U młodych objawy uzależnienia mogą pojawić się szybko, czasem jeszcze zanim zaczną palić czy „wapować” codziennie[6]. Im wcześniej ktoś zaczyna, tym większa szansa, że się uzależni, i tym silniejsze będzie to uzależnienie[5]. Raport z 2012 roku podaje, że prawie 9 na 10 palaczy zaczyna przed 18. rokiem życia, a około 3 na 4 uczniów palących w szkole średniej pali także jako dorośli[5].

E-papieros nie jest tu bezpiecznym wyjściem. Większość e-papierosów zawiera nikotynę, a młodzi, którzy ich używają, mogą częściej sięgać później po zwykłe papierosy[6].

W Polsce to realny problem. Według badania PolNicoYouth, w którym wzięło udział prawie 17 tysięcy uczniów, młodzież częściej używa e-papierosów (29,5%) niż tradycyjnych papierosów (26,2%)[8]. Aż 70% młodych używających nikotyny nie dostało żadnego wsparcia w rzucaniu[8].

Nikotyna a sen: pośredni związek z rośnięciem

Dlaczego sen jest tak ważny w latach rośnięcia, opisujemy w tekście sen a wzrost. Tu ważne jest jedno: nikotyna może ten sen psuć.

W amerykańskim badaniu z udziałem 9588 nastolatków osoby używające e-papierosów częściej skarżyły się na problemy ze snem, takie jak złe sny, niespokojny sen albo zasypianie w ciągu dnia[7]. Najsilniejszy związek wystąpił u tych, którzy używali i e-papierosów, i zwykłych papierosów[7].

To badanie nie dowodzi, że nikotyna była przyczyną, a autorzy piszą wprost, że trzeba to sprawdzić w kolejnych badaniach[7]. Jeśli jednak używasz nikotyny i źle śpisz, powiedz o tym lekarzowi: to ważna wskazówka przy szukaniu przyczyny.

Papierosy i e-papierosy w Polsce: co mówi prawo?

Polskie prawo zabrania sprzedawania i udostępniania osobom do 18 lat wyrobów tytoniowych, woreczków nikotynowych, e-papierosów i pojemników zapasowych z płynem[9]. Od 5 lipca 2025 roku zakaz obejmuje także e-papierosy i płyny bez nikotyny, które wcześniej nie były wprost zaliczane do e-papierosów[9].

Zakazana jest też sprzedaż tych produktów przez internet, a od 5 stycznia 2026 roku także w automatach[9]. Obowiązuje również zakaz używania e-papierosów, w tym beznikotynowych, w przestrzeni publicznej[9].

Jeśli więc ktoś sprzedaje ci e-papierosa „bez nikotyny” i twierdzi, że to legalne dla niepełnoletnich, jest w błędzie.

Kiedy do lekarza i gdzie szukać pomocy?

Porozmawiaj z lekarzem rodzinnym albo pediatrą, jeśli:

  • palisz albo używasz e-papierosa i nie potrafisz przestać, choć chcesz[5][6],
  • szybko brakuje ci tchu przy wysiłku albo świszczy ci w piersiach[5],
  • masz kłopoty ze snem, z koncentracją albo z nastrojem[6][7],
  • martwi cię tempo rośnięcia: wtedy zabierz na wizytę swoje pomiary i porównaj je z siatką centylową.

Pomoc w rzucaniu daje Telefoniczna Poradnia Pomocy Palącym pod numerem 801 108 108[8]. Raport z 2012 roku podaje, że kto rzuci palenie przed 30. rokiem życia, w dużej mierze odwraca szkody wywołane przez tytoń, ale najlepiej w ogóle nie zaczynać[5].

Inne nawyki, które mogą szkodzić w latach rośnięcia, sprawdzamy w tekstach czy alkohol hamuje wzrost i czy energetyki hamują wzrost.

Pytania i odpowiedzi

Czy palenie papierosów zatrzymuje wzrost?

Nie ma na to mocnych dowodów. Dwa badania obserwacyjne dały różne wyniki: jedno wiązało palenie ze słabszym rośnięciem dziewcząt, drugie tylko chłopców[1][2].

Czy e-papieros hamuje wzrost?

Nie znaleźliśmy badań, które by to sprawdzały. Wiadomo za to, że nikotyna szkodzi rozwijającemu się mózgowi i szybko uzależnia[6].

Czy e-papierosy bez nikotyny są bezpieczne?

Nie są obojętne dla płuc, bo aerozol z e-papierosów może zawierać metale ciężkie i drobne cząstki[6]. W Polsce nie wolno ich sprzedawać osobom poniżej 18 lat[9].

Czy palenie w ciąży wpływa na wzrost dziecka?

Tak. Palenie spowalnia wzrost dziecka przed narodzinami[4], a w brazylijskim badaniu wiązało się z niższym wzrostem dzieci aż do okresu dojrzewania[3].

Czy papieros pomaga schudnąć?

W kanadyjskim badaniu u dziewcząt palenie nie wiązało się z niższą masą ciała[2]. Za to uzależnia i szkodzi płucom[5].

Źródła

  1. Stice E., Martinez E. E., Journal of Adolescent Health 2005: Cigarette smoking prospectively predicts retarded physical growth among female adolescents pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  2. O'Loughlin J. i in., Annals of Epidemiology 2008: Does cigarette use influence adiposity or height in adolescence? pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  3. Martínez-Mesa J. i in., Journal of Adolescent Health 2012: Life course association of maternal smoking during pregnancy and offspring's height: data from the 1993 Pelotas (Brazil) birth cohort pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  4. CDC: Health Effects of Cigarettes: Reproductive Health cdc.gov
  5. CDC, U.S. Surgeon General 2012: A Report of the Surgeon General. Preventing Tobacco Use Among Youth and Young Adults (broszura) cdc.gov
  6. CDC: Health Effects of Vaping cdc.gov
  7. Riehm K. E. i in., Journal of Adolescence 2019: E-cigarette use and sleep-related complaints among youth pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
  8. pacjent.gov.pl: Czy Twoje dziecko pali? pacjent.gov.pl
  9. PSSE w Żyrardowie (gov.pl): Zmiany w ustawie o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych gov.pl

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Jeśli martwi Cię wzrost Twój albo Twojego dziecka, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym. Zasady, według których piszemy, opisujemy na stronie O nas.